ΟΙ ΠΕΝΤΕ ΦΥΛΕΤΙΚΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΩΝ ΜΠΟΥΓΚΙΣ (BUGIS)

 

Η κοινωνία των ΜΠΟΥΓΚΙΣ στο Νότιο Σουλαουέζι της Ινδονησίας αποτελεί μια από τις πιο συναρπαστικές περιπτώσεις κοινωνικής οργάνωσης παγκοσμίως. Ενώ στον δυτικό κόσμο το φύλο αντιλαμβάνεται συνήθως ως δίπολο, οι ΜΠΟΥΓΚΙΣ αναγνωρίζουν ιστορικά πέντε διαφορετικά φύλα, θεωρώντας ότι για να υπάρξει αρμονία στον κόσμο, πρέπει να εκπροσωπούνται όλες οι πτυχές της ανθρώπινης φύσης.

Αυτή η κοσμοθεωρία δεν βασίζεται μόνο στη βιολογία, αλλά στον συνδυασμό του πνεύματος, της

συμπεριφοράς και του κοινωνικού ρόλου.

---

1. OROANE (ΟΙ ΑΝΔΡΕΣ)

Οι OROANE αντιστοιχούν στους βιολογικούς άνδρες που ενεργούν με βάση τα παραδοσιακά ανδρικά πρότυπα της κοινωνίας τους. Ιστορικά, ο ρόλος τους ήταν συνδεδεμένος με τη θάλασσα, το εμπόριο και την προστασία της κοινότητας. Είναι οι θαλασσοπόροι και οι πολεμιστές για τους οποίους οι ΜΠΟΥΓΚΙΣ έγιναν θρυλικοί σε όλο το αρχιπέλαγος.

2. MAKUNRAI (ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ)

Οι MAKUNRAI είναι οι βιολογικές γυναίκες που ακολουθούν τους θηλυκούς κοινωνικούς ρόλους. Στην παράδοση των ΜΠΟΥΓΚΙΣ, οι γυναίκες κατείχαν πάντα σεβαστή θέση, διαχειριζόμενες συχνά τα οικονομικά του σπιτιού και τις αγροτικές εργασίες, ενώ ιστορικά υπήρξαν ακόμη και βασίλισσες ή ηγεμόνες σε διάφορα κρατίδια του Σουλαουέζι.

3. CALALAI (ΘΗΛΥΚΟΙ ΑΝΔΡΕΣ)

Οι CALALAI είναι άτομα που γεννήθηκαν με γυναικείο σώμα, αλλά ζουν, ντύνονται και εργάζονται ως άνδρες. Δεν επιθυμούν να γίνουν άνδρες με τη βιολογική έννοια, αλλά υιοθετούν την ανδρική ταυτότητα στην καθημερινότητά τους. Για παράδειγμα, μπορεί να εργάζονται σε βαριές χειρωνακτικές εργασίες, να καπνίζουν ή να κυκλοφορούν μόνοι τους, δραστηριότητες που παραδοσιακά ανήκαν στον ανδρικό τομέα.

4. CALABAI (ΑΝΔΡΙΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ)

Οι CALABAI είναι άτομα που γεννήθηκαν με ανδρικό σώμα, αλλά υιοθετούν τον γυναικείο κοινωνικό ρόλο. Είναι εξαιρετικά σημαντικά μέλη της κοινωνίας, καθώς θεωρούνται απαραίτητοι για την οργάνωση των τελετουργιών. Για παράδειγμα, ένας παραδοσιακός γάμος των ΜΠΟΥΓΚΙΣ θεωρείται ημιτελής αν δεν τον οργανώσει ένας CALABAI, καθώς φημίζονται για τη δεξιοτεχνία τους στη διακόσμηση, το μαγείρεμα και τη διαχείριση των κοινωνικών εκδηλώσεων.

5. BISSU (ΟΙ ΙΕΡΟΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΤΕΣ)

Οι BISSU αποτελούν την πιο πνευματική και "ιερή" κατηγορία. Θεωρούνται "υπερβατικό φύλο", ένας συνδυασμός όλων των παραπάνω. Για να είναι κάποιος BISSU, πρέπει να εμπεριέχει τόσο το αρσενικό όσο και το θηλυκό στοιχείο σε απόλυτη ισορροπία.

• Ιστορικός Ρόλος: Στα παλιά βασίλεια, οι BISSU ήταν οι σύμβουλοι των βασιλιάδων και οι φύλακες των ιερών κειμηλίων.

• Πνευματικότητα: Πιστεύεται ότι μπορούν να επικοινωνούν με τον κόσμο των πνευμάτων. Κατά τη διάρκεια τελετουργιών, συχνά πέφτουν σε έκσταση και εκτελούν τον χορό "Maggiri", όπου πιέζουν κοφτερά εγχειρίδια (Kris) στο σώμα τους χωρίς να τραυματίζονται, αποδεικνύοντας την προστασία από τα θεία πνεύματα.

---

Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

Αν και το Ισλάμ είναι η κυρίαρχη θρησκεία, η κοινωνία των ΜΠΟΥΓΚΙΣ διατήρησε αυτό το σύστημα των πέντε φύλων για αιώνες ως μέρος της πολιτιστικής της κληρονομιάς. Παρά τις πιέσεις του σύγχρονου κόσμου και του θρησκευτικού συντηρητισμού, οι BISSU και οι υπόλοιπες κατηγορίες παραμένουν ζωντανό κομμάτι της ταυτότητας του Νοτίου Σουλαουέζι, θυμίζοντας μια εποχή όπου η πνευματικότητα υπερέβαινε τους βιολογικούς περιορισμούς.Η καταγωγή της αντίληψης των ΜΠΟΥΓΚΙΣ για τα πέντε φύλα πηγάζει από την αρχαία κοσμογονία τους, όπως αυτή καταγράφεται στο ιερό έπος SUREQ GALIGO (ή La Galigo). Πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα λογοτεχνικά έργα στον κόσμο (εκτενέστερο και από τη Μαχαμπαράτα), το οποίο γράφτηκε στην παλαιά γλώσσα Μπουγκίς και τη γραφή Lontara.

Οι ρίζες αυτής της κοινωνικής δομής εντοπίζονται στα εξής σημεία:

1. Η Πνευματική Κοσμογονία (La Galigo)

Σύμφωνα με τις παραδόσεις τους, οι πρώτοι θεοί που κατέβηκαν στη γη για να φέρουν την τάξη και τον πολιτισμό συνοδεύονταν από τους BISSU. Οι Μπουγκίς πιστεύουν ότι για να είναι ένας άνθρωπος ολοκληρωμένος και να μπορεί να επικοινωνήσει με το θείο, πρέπει να υπερβαίνει τον δυϊσμό "άνδρας-γυναίκα". Η ισορροπία του σύμπαντος προϋποθέτει την ένωση των αντιθέτων.

2. Η Έννοια της "Αρμονίας" (Balance)

Στην κοσμοθεωρία τους, το σύμπαν χωρίζεται στον Πάνω Κόσμο, τον Κάτω Κόσμο και τον Μέσο Κόσμο (τη Γη). Οι BISSU, όντας ένας συνδυασμός όλων των φύλων, θεωρούνται οι μόνοι ικανοί να λειτουργήσουν ως "γέφυρα" ανάμεσα σε αυτούς τους κόσμους. Χωρίς αυτή την ενδιάμεση κατάσταση, η επικοινωνία με τα πνεύματα θα ήταν αδύνατη.

3. Προϊσλαμικές Ανιμιστικές Παραδόσεις

Πριν από τον 17ο αιώνα, όταν οι Μπουγκίς ασπάστηκαν το Ισλάμ, η κοινωνία τους ήταν έντονα ανιμιστική. Η πίστη τους βασιζόταν στη λατρεία των προγόνων και των πνευμάτων της φύσης. Σε αυτό το πλαίσιο, η ταυτότητα του ατόμου δεν καθοριζόταν μόνο από τη βιολογία του, αλλά από την "ουσία" (spirit) που έφερε και τον ρόλο που καλούνταν να επιτελέσει στην κοινότητα.

4. Ιστορική Κοινωνική Δομή

Στα αρχαία βασίλεια του Νοτίου Σουλαουέζι (όπως το βασίλειο του Gowa ή του Bone), η κοινωνία ήταν αυστηρά ιεραρχημένη. Οι ρόλοι των φύλων ήταν λειτουργικοί:

• Αν χρειαζόταν κάποιος να πολεμήσει ή να ταξιδέψει, έπρεπε να έχει "ανδρική ενέργεια" (ανεξάρτητα από τη γέννησή του).

• Αν χρειαζόταν κάποιος να διατηρήσει την πνευματική αγνότητα των κειμηλίων του παλατιού, έπρεπε να είναι Bissu.

Γιατί διατηρήθηκε;

Το εντυπωσιακό είναι ότι αυτή η παράδοση επιβίωσε ακόμη και μετά την έλευση του Ισλάμ. Οι Μπουγκίς κατάφεραν να ενσωματώσουν αυτές τις αρχαίες πεποιθήσεις στη νέα τους θρησκεία, θεωρώντας ότι ο Αλλάχ δημιούργησε την ποικιλομορφία των ανθρώπων για να υπηρετούν διαφορετικούς σκοπούς. Έτσι, οι Bissu συνέχισαν να ευλογούν τις σοδειές και να συμμετέχουν στις βασιλικές τελετές, καθώς θεωρούνταν φορείς του Pammali (των ιερών κανόνων και ταμπού).

Οι BISSU αποτελούν την πιο αινιγματική και ιερή συνιστώσα της κοινωνίας των Μπουγκίς. Δεν θεωρούνται απλώς ένα "τρίτο φύλο", αλλά ένα "μετα-φύλο" που υπερβαίνει τις ανθρώπινες κατηγοριοποιήσεις. Για τους Μπουγκίς, ένας BISSU είναι ένας άνθρωπος που περιέχει μέσα του όλες τις πτυχές της ανθρωπότητας: το αρσενικό και το θηλυκό, το θνητό και το θείο.

Ακολουθεί μια εκτενής ανάλυση του πολυδιάστατου ρόλου τους:

---

1. Η ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΗ ΤΟΥΣ ΥΠΟΣΤΑΣΗ: ΤΟ "ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟ" ΟΝ

Η λέξη BISSU πιστεύεται ότι προέρχεται από τη λέξη Bersi, που σημαίνει "καθαρός" ή "ιερός".

• Πνευματικό Ανδρόγυνο: Στην κοσμοθεωρία των Μπουγκίς, το σύμπαν ξεκίνησε από μια κατάσταση ενότητας. Οι BISSU ενσαρκώνουν αυτή την αρχέγονη ενότητα. Για να γίνει κάποιος BISSU, πρέπει να γεννηθεί ως αυτό που ονομάζουμε σήμερα "μεσοφυλικός" (intersex) ή να είναι ένα άτομο που επιδεικνύει μια βαθιά πνευματική κλίση που συνδυάζει τις ενέργειες και των δύο φύλων.

• Η Άρνηση της Δυαδικότητας: Δεν θεωρούνται ούτε άνδρες που έγιναν γυναίκες, ούτε το αντίθετο. Θεωρούνται μια ξεχωριστή οντότητα που κατέχει το "Shakti" (πνευματική δύναμη) ακριβώς επειδή δεν περιορίζεται από τους βιολογικούς ρόλους της αναπαραγωγής.

2. ΟΙ ΦΥΛΑΚΕΣ ΤΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΕΙΜΗΛΙΩΝ

Ιστορικά, οι BISSU ήταν οι επίσημοι σύμβουλοι των βασιλέων και των ευγενών στα βασίλεια του Νοτίου Σουλαουέζι.

• Φύλακες των Arajang: Κάθε βασίλειο είχε τα Arajang (ιερά αντικείμενα, όπως σπαθιά, πανοπλίες ή κοσμήματα), τα οποία πίστευαν ότι κατέβηκαν από τον ουρανό. Μόνο οι BISSU επιτρεπόταν να αγγίζουν και να φροντίζουν αυτά τα αντικείμενα.

• Νομιμοποίηση της Εξουσίας: Χωρίς την ευλογία των BISSU, ένας βασιλιάς δεν μπορούσε να στεφθεί. Η παρουσία τους επικύρωνε ότι ο ηγεμόνας είχε την εύνοια των θεών και των προγόνων.

3. ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΚΟΙ ΡΟΛΟΙ ΚΑΙ ΤΟ ΜΥΣΤΙΚΙΣΤΙΚΟ "MAGGIRI"

Ο ρόλος τους στην κοινότητα είναι κατεξοχήν τελετουργικός. Είναι οι διαμεσολαβητές ανάμεσα στον κόσμο των ανθρώπων και τον κόσμο των πνευμάτων (Dewata).

• Ευλογία της Σοδειάς: Πριν από τη φύτευση του ρυζιού, οι BISSU εκτελούν τελετές για να εξασφαλίσουν τη γονιμότητα της γης.

• Η Έκσταση και το Μαχαίρι: Η πιο εντυπωσιακή τους εμφάνιση είναι ο χορός MAGGIRI. Κατά τη διάρκεια της τελετής, οι BISSU μπαίνουν σε κατάσταση έκστασης, επιτρέποντας στα πνεύματα να εισέλθουν στο σώμα τους. Τότε, παίρνουν ένα KRIS (παραδοσιακό κυματιστό εγχειρίδιο) και το πιέζουν με όλη τους τη δύναμη στον λαιμό, στους κροτάφους ή στην κοιλιά τους. Αν το δέρμα δεν τρυπήσει, είναι η απόδειξη ότι το πνεύμα είναι παρόν και τους προστατεύει.

4. Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΤΟΥΣ ΘΕΣΗ: "ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΤΟΥ ΜΕΣΟΥ"

Στην καθημερινή ζωή, οι BISSU χαίρουν τεράστιου σεβασμού, αλλά ζουν και μια ζωή γεμάτη περιορισμούς και ευθύνες.

• Ενδυμασία: Η αμφίεσή τους είναι ένας συμβολικός συνδυασμός. Μπορεί να φορούν το παραδοσιακό ανδρικό κάλυμμα κεφαλής αλλά να στολίζουν τα μαλλιά τους με λουλούδια, ή να φορούν γυναικεία ενδύματα συνδυασμένα με ανδρικά αξεσουάρ.

• Γλώσσα: Χρησιμοποιούν μια ειδική, αρχαία τελετουργική γλώσσα (Basa Iting) που μόνο οι μυημένοι BISSU κατανοούν, ενισχύοντας τον ρόλο τους ως κατόχων απόκρυφης γνώσης.

5. Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΒΙΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΚΟΣΜΟ

Σήμερα, ο ρόλος των BISSU απειλείται.

• Θρησκευτική Πίεση: Με την άνοδο του ορθόδοξου Ισλάμ, οι πρακτικές τους συχνά κατακρίνονται ως "ειδωλολατρικές" ή αντίθετες με τις ισλαμικές διδασκαλίες. Στη δεκαετία του 1950 και 1960, υπέστησαν διώξεις κατά τη διάρκεια εξεγέρσεων που ζητούσαν την επιβολή ισλαμικού νόμου.

• Μουσείο Πολιτισμού: Παρά τις δυσκολίες, πολλοί Μπουγκίς εξακολουθούν να τους θεωρούν απαραίτητους για τη διατήρηση της ταυτότητάς τους. Σήμερα, οι BISSU λειτουργούν περισσότερο ως "πολιτιστικοί λειτουργοί", διατηρώντας ζωντανές τις παραδόσεις του La Galigo.

Συνοψίζοντας, οι BISSU δεν είναι απλώς μια κοινωνική κατηγορία, αλλά ένας πνευματικός θεσμός. Είναι οι ζωντανοί σύνδεσμοι με το ένδοξο παρελθόν των Μπουγκίς, αποδεικνύοντας ότι η ανθρώπινη ταυτότητα μπορεί να είναι τόσο ρευστή και απέραντη όσο ο ωκεανός που οι πρόγονοί τους κάποτε δάμασαν.

1. ΟΙ BISSU ΚΑΙ Ο ΓΑΜΟΣ

Παραδοσιακά, οι BISSU δεν παντρεύονται με την κλασική έννοια του όρου (δηλαδή με άλλον άνθρωπο).

• Αγαμία και Αγνότητα: Ο ρόλος τους απαιτεί μια κατάσταση πνευματικής καθαρότητας. Θεωρείται ότι η ενέργειά τους πρέπει να είναι αφοσιωμένη αποκλειστικά στη σύνδεση με το θείο και τη φύλαξη των ιερών κειμηλίων.

• Ο "Γάμος" με το Πνεύμα: Συχνά λέγεται ότι οι BISSU είναι «παντρεμένοι» με τα πνεύματα ή με την ίδια την κοινότητα. Η σεξουαλική αποχή ή η έλλειψη συμβατικού γάμου ενισχύει τη φήμη τους ως όντα που βρίσκονται "πάνω" από τις γήινες ανάγκες.

2. ΤΙ ΙΣΧΥΕΙ ΓΙΑ ΤΑ ΑΛΛΑ ΦΥΛΑ (CALALAI & CALABAI);

Σε αντίθεση με τους BISSU, τα άλλα δύο ενδιάμεσα φύλα έχουν διαφορετική προσέγγιση:

• CALABAI (Ανδρικές Γυναίκες): Μπορεί να έχουν σύντροφο (συνήθως βιολογικό άνδρα - Oroane), αλλά αυτός ο δεσμός ιστορικά δεν αναγνωριζόταν ως "γάμος" με τη θρησκευτική ή νομική έννοια του Ισλάμ, αλλά ως μια κοινωνική συμβίωση.

• CALALAI (Θηλυκοί Άνδρες): Παρομοίως, μπορεί να ζουν με γυναίκες σύντροφους και να υιοθετούν πλήρως τον ρόλο του συζύγου και προστάτη της οικογένειας, χωρίς όμως την επίσημη σφραγίδα του θρησκευτικού γάμου.

3. Η ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΙΣΛΑΜΙΚΟ ΝΟΜΟ

Επειδή η Ινδονησία είναι η πολυπληθέστερη μουσουλμανική χώρα στον κόσμο και οι Μπουγκίς είναι πιστοί Μουσουλμάνοι, ο επίσημος γάμος (Nikah) επιτρέπεται μόνο ανάμεσα σε έναν βιολογικό άνδρα και μια βιολογική γυναίκα.

• Αυτό σημαίνει ότι ένας BISSU, ένας CALABAI ή μια CALALAI δεν μπορούν να συνάψουν νόμιμο ή θρησκευτικό γάμο που να αντιστοιχεί στην έμφυλη ταυτότητά τους.

• Αν ένας BISSU αποφάσιζε να παντρευτεί, θα έπρεπε να το κάνει ως βιολογικός άνδρας με γυναίκα, κάτι που όμως θα σήμαινε αυτόματα την απώλεια της ιδιότητας του BISSU και της πνευματικής του δύναμης.

ΣΥΝΟΨΗ

Οι BISSU παραμένουν κατά κανόνα άγαμοι. Η δύναμή τους πηγάζει από το γεγονός ότι δεν ανήκουν σε κανέναν άνθρωπο, αλλά σε όλους. Είναι οι "μοναχοί" της κοινωνίας των Μπουγκίς, αφιερωμένοι στο να ισορροπούν τον κόσμο, αφήνοντας τις γήινες ενώσεις για τα υπόλοιπα τέσσερα φύλα.