ΟΙ ΦΥΛΑΚΕΣ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ: Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΜΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΩΝ ΜΑΠΟΥΤΣΕ

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΤΗΣ ΓΗΣ

Η λέξη «Μαπούτσε» (Mapuche) δεν είναι ένας απλός εθνικός προσδιορισμός· είναι μια δήλωση ταυτότητας. Προέρχεται από τις λέξεις Mapu (Γη) και Che (Άνθρωπος). Για τον λαό αυτό, η ύπαρξη είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το έδαφος, όχι ως ιδιοκτησία, αλλά ως πνευματική ρίζα. Κατοικώντας στις περιοχές που σήμερα γνωρίζουμε ως κεντρική και νότια Χιλή και τμήματα της Αργεντινής, οι Μαπούτσε κατάφεραν κάτι που ελάχιστοι αυτόχθονες λαοί πέτυχαν: να διατηρήσουν την αυτονομία τους απέναντι σε δύο πανίσχυρες αυτοκρατορίες, των Ίνκας και των Ισπανών.

Στο επίκεντρο αυτής της αντοχής βρίσκεται ο ΕΠΕΟΥΤΟΥΒΕ. Σε μια κοινωνία όπου η γνώση δεν φυλακίζεται στο χαρτί, ο ΕΠΕΟΥΤΟΥΒΕ είναι ο ζωντανός συνδετικός κρίκος. Είναι ο επίσημος ιστορικός, ο αφηγητής των επών, ο άνθρωπος που μεταφέρει το βάρος των αιώνων μέσα από την προφορική παράδοση. Χωρίς αυτόν, οι Μαπούτσε θα είχαν χάσει το «πρόσωπό» τους. Η τέχνη του δεν είναι απλή διήγηση· είναι μια ιερή λειτουργία που λαμβάνει χώρα γύρω από την εστία, εκεί όπου το παρελθόν εισβάλλει στο παρόν.

2. ΟΙ ΕΠΕΟΥΤΟΥΒΕ ΚΑΙ Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ "EPEU"

Ο ΕΠΕΟΥΤΟΥΒΕ κατέχει μια θέση υψηλού κύρους, εφάμιλλη με εκείνη του Lonko (αρχηγού) ή της Machi (θεραπεύτριας/σαμάνου). Η εκπαίδευσή του ξεκινά από την παιδική ηλικία, όπου μαθαίνει να απομνημονεύει χιλιάδες στίχους, γενεαλογικά δέντρα και περίπλοκες μυθολογικές δομές.

• Η Δομή του Epeu: Το Epeu είναι το είδος της αφήγησης που περιλαμβάνει μύθους, θρύλους και διδακτικές ιστορίες. Συχνά χρησιμοποιούνται ζώα ως πρωταγωνιστές (όπως η αλεπού ή η κούμα), τα οποία ενσαρκώνουν ανθρώπινα ελαττώματα και αρετές.

• Ο Επεοταγός: Ως επίσημος ιστορικός, ο Επεοταγός είχε την ευθύνη να εξυμνεί τα κατορθώματα των πολεμιστών στις συνελεύσεις (Cahuín). Η φωνή του έπρεπε να είναι δυνατή και ρυθμική, συχνά συνοδευόμενη από τη βαθιά δόνηση των παραδοσιακών οργάνων, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα που προκαλούσε ρίγος στους ακροατές.

3. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ: Η ΑΠΑΡΧΗ ΚΑΙ Η ΕΠΕΚΤΑΣΗ

Η ιστορία των Μαπούτσε ξεκινά χιλιάδες χρόνια πριν, στις εύφορες κοιλάδες και τα δάση της Araucanía. Ανέπτυξαν μια κοινωνία βασισμένη σε ημιαυτόνομες κοινότητες, οι οποίες ενώνονταν μόνο σε περιόδους μεγάλου κινδύνου.

Πριν από την άφιξη των Ευρωπαίων, οι Μαπούτσε ήρθαν αντιμέτωποι με την επεκτατική τάση της Αυτοκρατορίας των Ίνκας. Στα τέλη του 15ου αιώνα, ο Sapa Inca Huayna Capac προσπάθησε να υποτάξει τα εδάφη τους. Η θρυλική Μάχη του Maule υπήρξε το σημείο καμπής. Οι Μαπούτσε, αν και λιγότερο οργανωμένοι σε κρατικές δομές, επέδειξαν μια πρωτοφανή αγριότητα και στρατηγική ευφυΐα, αναγκάζοντας τους Ίνκας να ορίσουν τον ποταμό Maule ως το νοτιότερο σύνορο της αυτοκρατορίας τους. Αυτή ήταν η πρώτη μεγάλη απόδειξη ότι η «Γη» των Μαπούτσε δεν θα παραδινόταν εύκολα.

4. Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΗΣ ΑΡΑΟΥΚΑΝΙΑΣ (GUERRA DE ARAUCO)

Πρόκειται για μία από τις μακροβιότερες ένοπλες συγκρούσεις στην παγκόσμια ιστορία, διαρκώντας σχεδόν 300 χρόνια. Όταν οι Ισπανοί Κονκισταδόρες, υπό τον Pedro de Valdivia, έφτασαν στη Χιλή το 1541, πίστεψαν ότι θα υπέτασσαν τους «βαρβάρους» με την ίδια ευκολία που νίκησαν τους Αζτέκους. Διαψεύστηκαν οικτρά.

• Lautaro: Ο Στρατηγικός Εγκέφαλος: Ο Lautaro, ένας νεαρός Μαπούτσε που είχε αιχμαλωτιστεί από τον Valdivia και υπηρέτησε ως ιπποκόμος του, έμαθε τα μυστικά της ισπανικής στρατιωτικής τακτικής και της ιππασίας. Δραπέτευσε, επέστρεψε στον λαό του και τους δίδαξε πώς να εξουδετερώνουν το ιππικό και να χρησιμοποιούν το έδαφος προς όφελός τους. Στη Μάχη του Tucapel (1553), οι Μαπούτσε νίκησαν τους Ισπανούς και θανάτωσαν τον ίδιο τον Valdivia.

• Caupolicán: Η Ενσάρκωση της Δύναμης: Ο έτερος μεγάλος αρχηγός, ο Caupolicán, έγινε σύμβολο αντοχής. Ο θρύλος λέει ότι για να εκλεγεί Toki (πολεμικός αρχηγός), κράτησε έναν τεράστιο κορμό δέντρου στους ώμους του για τρία μερόνυχτα, αποδεικνύοντας την υπεράνθρωπη θέλησή του.

5. ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ: Η ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΤΩΝ ΦΙΔΙΩΝ

Η κοσμογονία των Μαπούτσε είναι δραματική και δυϊστική. Η σημαντικότερη μυθολογική αφήγηση που μεταφέρουν οι ΕΠΕΟΥΤΟΥΒΕ είναι η μάχη μεταξύ του Tren Tren Vilu και του Kai Kai Vilu.

• Kai Kai Vilu: Το γιγάντιο φίδι της θάλασσας, που μισούσε τους ανθρώπους και προσπάθησε να πνίξει τον κόσμο υψώνοντας τη στάθμη των υδάτων.

• Tren Tren Vilu: Το φίδι της γης, προστάτης της ανθρωπότητας, που προέτρεψε τους Μαπούτσε να ανέβουν στα ψηλά βουνά. Καθώς το νερό ανέβαινε, ο Tren Tren έκανε τα βουνά να ψηλώνουν ακόμα περισσότερο.

Αυτή η σύγκρουση εξηγεί τη γεωγραφία της Χιλής, με τα αμέτρητα νησιά και τα απόκρημνα βουνά, ενώ συμβολίζει τη συνεχή πάλη ανάμεσα στις δυνάμεις της καταστροφής και της δημιουργίας.

6. Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΙΕΡΑΡΧΙΑ: MACHI ΚΑΙ LONKO

Ενώ ο ΕΠΕΟΥΤΟΥΒΕ διατηρεί την ιστορία, η Machi είναι η γέφυρα με τον κόσμο των πνευμάτων (Püllü). Χρησιμοποιώντας το ιερό τύμπανο, το Kultrun, εισέρχεται σε έκσταση για να θεραπεύσει ασθένειες που θεωρούνται αποτέλεσμα πνευματικής ανισορροπίας. Ο Lonko, από την άλλη, είναι ο πολιτικός και κοινωνικός ηγέτης της κοινότητας (Lof). Η εξουσία του δεν βασίζεται στον καταναγκασμό, αλλά στον σεβασμό και την ικανότητά του να επιλύει διαφορές μέσω του διαλόγου.

7. ΜΟΥΣΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ: ΟΙ ΗΧΟΙ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ

Η μουσική των Μαπούτσε δεν είναι αυτόνομη τέχνη, αλλά μέρος των τελετουργιών και των αφηγήσεων των ΕΠΕΟΥΤΟΥΒΕ.

1. Kultrun: Το σημαντικότερο όργανο. Είναι ένα ημισφαιρικό τύμπανο που αντιπροσωπεύει το σύμπαν. Στο δέρμα του είναι ζωγραφισμένα τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα και οι εποχές. Μέσα στο ηχείο του τοποθετούνται ιερά αντικείμενα (πέτρες, σπόροι).

2. Trutruka: Ένα πνευστό όργανο μήκους έως και 4 μέτρων, φτιαγμένο από καλάμι και καταλήγει σε ένα κέρας βοδιού. Ο ήχος του είναι βαθύς, τραχύς και επιβλητικός, χρησιμοποιούμενος τόσο σε τελετές όσο και για τη συγκέντρωση των πολεμιστών.

3. Pifüllka: Μια ξύλινη φλογέρα χωρίς τρύπες, που παράγει έναν οξύ, επαναλαμβανόμενο ήχο, ο οποίος χρησιμεύει για τον συντονισμό του ρυθμού στις χορευτικές τελετές.

4. Cascahuillas: Χάλκινα κουδουνάκια που κρατούν οι συμμετέχοντες στις τελετές, συμβολίζοντας τον ήχο της βροχής και της κίνησης.

8. ΟΙ ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ: ΤΟ REHUE

Στην καρδιά κάθε κοινότητας βρίσκεται το Rehue, ένας ιερός βωμός σκαλισμένος σε ξύλο δέντρου (συνήθως Coyhue ή Dañe), που μοιάζει με σκάλα. Συμβολίζει τη σύνδεση της γης με τον ουρανό. Εκεί η Machi πραγματοποιεί τις προσευχές της προς τον Ngunechen (τον Δημιουργό), ζητώντας ευημερία και προστασία.

9. Η ΥΦΑΝΤΙΚΗ ΤΕΧΝΗ ΩΣ ΓΡΑΦΗ

Ελλείψει γραπτού λόγου, οι Μαπούτσε «γράφουν» την ιστορία τους στα υφαντά τους. Τα γεωμετρικά σχέδια στα Ponchos και τα Trariwe (ζώνες) δεν είναι απλή διακόσμηση. Κάθε μοτίβο έχει συγκεκριμένο όνομα και σημασία, δηλώνοντας την κοινωνική θέση, την οικογενειακή καταγωγή και τις πνευματικές πεποιθήσεις του κατόχου. Ο ΕΠΕΟΥΤΟΥΒΕ συχνά ερμηνεύει αυτά τα σύμβολα κατά τη διάρκεια των διηγήσεών του.

10. Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Η ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ

Σήμερα, οι Μαπούτσε συνεχίζουν τον αγώνα τους για την αναγνώριση των δικαιωμάτων τους και την προστασία της γης τους. Παρά τις πιέσεις του σύγχρονου κόσμου, ο θεσμός του ΕΠΕΟΥΤΟΥΒΕ αναβιώνει μέσα από την ποίηση και τη λογοτεχνία των σύγχρονων Μαπούτσε δημιουργών, οι οποίοι χρησιμοποιούν τη γλώσσα τους, τη Mapudungun, για να κρατήσουν ζωντανή τη φλόγα της ταυτότητάς τους.

11. Η ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΔΙΟΦΥΪΑ ΤΩΝ ΜΑΠΟΥΤΣΕ: ΤΑΚΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ

Ο πόλεμος για τους Μαπούτσε δεν ήταν απλώς μια σύγκρουση ισχύος, αλλά μια πράξη επιβίωσης της ίδιας της Γης. Ενώ οι Ισπανοί διέθεταν πανοπλίες, σπαθιά από ατσάλι του Τολέδο και πυροβόλα όπλα (αρκεβούζια), οι Μαπούτσε απάντησαν με μια πρωτοφανή ικανότητα προσαρμογής.

• Η Μεταμόρφωση του Οπλισμού: Αρχικά χρησιμοποιούσαν το Macana (ένα βαρύ ρόπαλο από σκληρό ξύλο), τόξα και σφεντόνες. Όταν αντιλήφθηκαν την αποτελεσματικότητα της ισπανικής λόγχης, δημιούργησαν τις δικές τους λόγχες, μήκους έως και 5 μέτρων, για να κρατούν το ιππικό σε απόσταση.

• Η Χρήση των Ζώων: Οι Μαπούτσε είναι από τους ελάχιστους λαούς παγκοσμίως που, μέσα σε λίγα χρόνια από την επαφή τους με το άλογο, έγιναν ανώτεροι αναβάτες από τους Ευρωπαίους. Εκπαίδευαν τα άλογά τους να μη φοβούνται τον ήχο των όπλων και να ελίσσονται στα πυκνά δάση της Araucanía.

• Οι Οχυρώσεις (Pucará): Κατασκεύαζαν ξύλινα φρούρια σε στρατηγικά σημεία, περιτριγυρισμένα από τάφρους με κρυμμένους πασσάλους, παγιδεύοντας τους Ισπανούς σε έδαφος που οι ίδιοι επέλεγαν.

12. ΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ ΤΟΥ LAUTARO: Η ΑΦΥΠΝΙΣΗ ΤΗΣ ΦΥΛΗΣ

Ο Επεοταγός, στις αφηγήσεις του, διασώζει τα λόγια που ο Lautaro απηύθυνε στους πρεσβύτερους και τους πολεμιστές στο μεγάλο συμβούλιο πριν από την επίθεση στο οχυρό του Tucapel. Σύμφωνα με την προφορική παράδοση, ο λόγος του ήταν ο εξής:

«Αδέλφια μου, γιοι της Γης που μας γέννησε. Είδα τους ξένους από κοντά. Τους υπηρέτησα, τους έδεσα τα παπούτσια και τους τάισα τα άλογα. Δεν είναι θεοί. Πεινούν όπως εμείς, κουράζονται όπως εμείς, και το αίμα τους είναι κόκκινο σαν το δικό μας. Η δύναμή τους βρίσκεται στον φόβο μας και στη σιδερένια στολή τους. Αλλά το δάσος είναι δικό μας. Η βροχή είναι δική μας. Αν χτυπήσουμε σαν τον κεραυνό και χαθούμε σαν την ομίχλη, ο σίδηρός τους θα γίνει το φέρετρό τους.»

Αυτή η ομιλία άλλαξε την πορεία της ιστορίας. Οι Μαπούτσε σταμάτησαν να βλέπουν τους Ισπανούς ως υπερφυσικά όντα και άρχισαν να τους βλέπουν ως θνητούς εχθρούς.

13. Η ΘΥΣΙΑ ΤΟΥ GALVARINO

Μια από τις πιο συγκλονιστικές ιστορίες που διηγείται ο Επεουτούβε είναι αυτή του Galvarino. Μετά τη μάχη του Lagunillas, οι Ισπανοί αιχμαλώτισαν πολλούς Μαπούτσε και, για να τρομοκρατήσουν τους υπόλοιπους, έκοψαν τα χέρια του Galvarino.

Αντί να λυγίσει, ο Galvarino επέστρεψε στη φυλή του, ύψωσε τα ματωμένα άκρα του και ζήτησε εκδίκηση. Στην επόμενη μάχη, έδεσε κοφτερά μαχαίρια στους ακρωτηριασμένους καρπούς του και ρίχτηκε πρώτος στη γραμμή του πυρός. Η εικόνα του Galvarino να πολεμά χωρίς χέρια έγινε το απόλυτο σύμβολο της αδούλωτης ψυχής των Μαπούτσε.

14. Η ΚΟΣΜΟΓΟΝΙΚΗ ΔΟΜΗ ΤΩΝ "EPEU"

Οι ιστορίες που αφηγείται ο Επεουτούβε δεν είναι τυχαίες· ακολουθούν τη δομή του σύμπαντος των Μαπούτσε, το οποίο χωρίζεται σε τρία επίπεδα:

1. Wenu Mapu (Ο Επάνω Κόσμος): Η κατοικία των θεών και των προγόνων. Είναι ένας κόσμος φωτός και τάξης.

2. Nag Mapu (Ο Κάτω Κόσμος - Η Γη μας): Εκεί όπου ζουν οι άνθρωποι, τα ζώα και τα πνεύματα της φύσης. Είναι ο χώρος της δοκιμασίας.

3. Minche Mapu (Ο Υπόγειος Κόσμος): Ο κόσμος του σκότους και των κακών πνευμάτων (Wekufe).

Ο Επεουτούβε χρησιμοποιεί την αφήγηση για να διδάξει πώς να διατηρείται η ισορροπία (Az Mapu) ανάμεσα σε αυτούς τους κόσμους. Αν ένας άνθρωπος δείξει ασέβεια σε ένα ποτάμι ή ένα δέντρο, διαταράσσει την ισορροπία και προκαλεί την οργή των πνευμάτων.

15. ΛΕΠΤΟΜΕΡΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ (ΣΥΝΕΧΕΙΑ)

Πέρα από τα βασικά όργανα, υπάρχουν και άλλα που συνοδεύουν τις επικές διηγήσεις:

• Kull Kull: Ένα κέρας από βόδι που χρησιμοποιείται ως σάλπιγγα. Ο ήχος του είναι διαπεραστικός και χρησιμοποιείται αποκλειστικά για την ανακοίνωση έκτακτης ανάγκης ή την έναρξη του πολέμου.

• Wada: Μια κολοκύθα γεμάτη με μικρές πέτρες ή αποξηραμένους σπόρους. Ο ρυθμικός της ήχος συνοδεύει τα τραγούδια της Machi, δημιουργώντας μια υπνωτική βάση που βοηθά στην πνευματική συγκέντρωση.

• Llongue: Μια μικρή σφυρίχτρα από πηλό ή οστό, που μιμείται το κελάηδισμα συγκεκριμένων πουλιών, τα οποία θεωρούνται αγγελιοφόροι των πνευμάτων.

16. ΤΟ ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΚΟ "NGILLATUN"

Το Ngillatun είναι η σημαντικότερη θρησκευτική τελετή των Μαπούτσε, όπου ο Επεουτούβε παίζει κεντρικό ρόλο. Διαρκεί δύο έως τρεις ημέρες και σκοπός της είναι η προσευχή για καλή σοδειά, υγεία και ειρήνη.

Κατά τη διάρκεια του Ngillatun, οι συμμετέχοντες χορεύουν τον χορό Purrun, κινούμενοι κυκλικά γύρω από το Rehue. Ο Επεουτούβε, κατά τη διάρκεια των διαλειμμάτων, απαγγέλλει τις γενεαλογίες των παρευρισκόμενων οικογενειών, συνδέοντας τους ζωντανούς με τους "Kuyfi Che" (τους ανθρώπους του παρελθόντος).

17. Η ΓΛΩΣΣΑ MAPUDUNGUN: Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΓΗΣ

Η γλώσσα των Μαπούτσε, η Mapudungun, θεωρείται από τους ίδιους ότι προέρχεται από τους ήχους της φύσης: τον άνεμο, το νερό, τα πουλιά. Ο Επεουτούβε πρέπει να κατέχει την «υψηλή» μορφή της γλώσσας, η οποία περιλαμβάνει αρχαϊκές λέξεις και μεταφορές που δεν χρησιμοποιούνται στην καθημερινή ομιλία.

Παράδειγμα: Για να πει «πέθανε», ο αφηγητής μπορεί να χρησιμοποιήσει τη φράση «το πνεύμα του πήγε στο νησί των νεκρών (Mocha) πάνω στις πλάτες της φάλαινας».

18. ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΠΟΛΕΜΙΣΤΡΙΕΣ ΚΑΙ ΑΦΗΓΗΤΡΙΕΣ

Αν και ο ρόλος του Επεουτούβε ήταν παραδοσιακά ανδρικός, οι γυναίκες κατείχαν τη δική τους μορφή αφήγησης μέσω των Tayül. Τα Tayül είναι ιερά τραγούδια που εκφράζουν την ψυχή μιας γενιάς. Μια γυναίκα "Tayülfe" μπορεί να τραγουδήσει την ιστορία της οικογένειάς της, δίνοντας έμφαση στη συναισθηματική και πνευματική συνέχεια, συμπληρώνοντας το επικό έργο του Επεουτούβε.

19. Η ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ

Για τον ιστορικό των Μαπούτσε, κάθε στοιχείο έχει τη δική του προσωπικότητα:

• Lafken (Θάλασσα): Θεωρείται μια δύναμη απρόβλεπτη και συχνά επικίνδυνη.

• Mawida (Βουνό/Δάσος): Ο χώρος της προστασίας και των ιερών βοτάνων.

• Wapi (Νησί): Ο τόπος της μετάβασης.

Στις αφηγήσεις, ο ήρωας συχνά πρέπει να πάρει την άδεια από το "Ngen" (το πνεύμα-φύλακα) ενός δάσους για να περάσει, διδάσκοντας έτσι την οικολογική συνείδηση.

20. ΤΑ ΣΥΜΒΟΛΑ ΤΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ

• Trarilonko: Η υφαντή κορδέλα στο κεφάλι, συχνά διακοσμημένη με ασημένια νομίσματα (στους άνδρες και τις γυναίκες), που συμβολίζει τη σκέψη και τη σύνδεση με το θείο.

• Περιλαίμια (Trapelakucha): Περίπλοκα ασημένια κοσμήματα των γυναικών που αναπαριστούν τον ιερό δικέφαλο αετό ή τη σύνδεση της οικογένειας. Το ασήμι θεωρείται το «δάκρυ της σελήνης» και έχει προστατευτικές ιδιότητες.

  21. ΤΑ "PARLAMENTOS": Η ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ ΤΗΣ ΛΟΓΧΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

  Μετά από δεκαετίες αδιάκοπου πολέμου, οι Ισπανοί συνειδητοποίησαν ότι δεν μπορούσαν να υποτάξουν τους Μαπούτσε με τη βία. Έτσι, εγκαινιάστηκε η εποχή των Parlamentos (Συνδιασκέψεις). Πρόκειται για μοναδικές στην παγκόσμια ιστορία ειρηνευτικές συνόδους, όπου η ισπανική αυτοκρατορία αναγνώριζε την κυριαρχία μιας αυτόχθονης φυλής.

  • Το Κοινοβούλιο του Quilín (1641): Ήταν η κορυφαία στιγμή. Ο Επεουτούβε καταγράφει πώς οι αρχηγοί των Μαπούτσε έφτασαν στις διαπραγματεύσεις με το κεφάλι ψηλά, κρατώντας κλαδιά κανέλας (Foye), που είναι το ιερό δέντρο της ειρήνης. Οι Ισπανοί αναγνώρισαν τον ποταμό Bío-Bío ως επίσημο σύνορο.

  • Η Τελετουργία της Ειρήνης: Η ειρήνη δεν επικυρωνόταν με υπογραφές, αλλά με τη θυσία ζώων και το θάψιμο των όπλων. Ο Επεουτούβε είχε την ευθύνη να απομνημονεύσει κάθε όρο της συμφωνίας, ώστε να μπορεί να τον απαγγέλλει στις μελλοντικές γενιές, λειτουργώντας ως ο «θεματοφύλακας των συνθηκών».

  22. ΤΟ ΙΕΡΟ ΔΕΝΤΡΟ "FOYE" (ΚΑΝΕΛΑ)

  Για τον Επεοταγό, το Foye δεν είναι απλώς ένα φυτό. Είναι ο άξονας του κόσμου.

  • Σύμβολο Δικαιοσύνης: Κάτω από τις σκιές του λάμβαναν χώρα τα δικαστήρια της φυλής.

  • Σύμβολο Θεραπείας: Τα φύλλα του χρησιμοποιούνται από τη Machi για να καθαρίσουν τον αέρα από τα κακά πνεύματα (Wekufe).

  • Σύμβολο Αντίστασης: Οι πολεμιστές έτριβαν τα σώματά τους με τους χυμούς του για να πάρουν δύναμη. Στις αφηγήσεις των επών, το Foye αναφέρεται πάντα ως το δέντρο που «ακούει τις προσευχές των ανθρώπων».

  23. Η ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ: Ο ELCHE

  Σύμφωνα με τη διήγηση του Επεουτούβε, ο κόσμος δεν κατοικήθηκε τυχαία. Ο Ngunechen (ο Κυρίαρχος των Ανθρώπων) έπλασε τον πρώτο άνθρωπο, τον Elche, από το πνεύμα και τη σκόνη των αστεριών.

  • Η Πτώση: Ο Elche αρχικά ήταν μόνος και λυπημένος. Ο Δημιουργός, βλέποντας τη μοναξιά του, έριξε ένα αστέρι στη γη, το οποίο μεταμορφώθηκε στην πρώτη γυναίκα, την Elpua.

  • Η Διδαχή: Οι πρώτοι άνθρωποι διδάχθηκαν από τη φύση. Έμαθαν να υφαίνουν παρατηρώντας την αράχνη και να χτίζουν τις καλύβες τους (Ruca) παρατηρώντας τις φωλιές των πουλιών. Ο Επεουτούβε τονίζει σε αυτό το σημείο ότι ο άνθρωπος είναι ο «νεότερος αδελφός» της πλάσης και οφείλει σεβασμό στα «μεγαλύτερα αδέλφια» του, τα ζώα και τα φυτά.

  24. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ "KÜME FELEN" (Η ΚΑΛΗ ΔΙΑΒΙΩΣΗ)

  Αυτό είναι το φιλοσοφικό θεμέλιο που μεταφέρει ο ιστορικός της φυλής. Το Küme Felen δεν σημαίνει πλούτο, αλλά ισορροπία.

  1. Ισορροπία με τον Εαυτό: Εσωτερική ειρήνη.

  2. Ισορροπία με την Κοινότητα: Αλληλεγγύη (Kellagun).

  3. Ισορροπία με τη Φύση: Λήψη μόνο των απαραίτητων πόρων.

  4. Ισορροπία με το Θείο: Τακτική επικοινωνία με τους προγόνους.

  25. ΟΙ ΦΥΛΑΚΕΣ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ: ΤΟ "WE TRIPANTU"

  Ο Επεουτούβε είναι αυτός που αναγγέλλει την έλευση του We Tripantu (το Νέο Έτος των Μαπούτσε), το οποίο συμπίπτει με το χειμερινό ηλιοστάσιο του νοτίου ημισφαιρίου (21-24 Ιουνίου).

  • Η Επιστροφή του Ήλιου: Οι Μαπούτσε πιστεύουν ότι ο ήλιος «αναγεννιέται» από τα παγωμένα νερά. Οι οικογένειες συγκεντρώνονται στα ποτάμια πριν την αυγή για να πλυθούν και να καθαρίσουν το πνεύμα τους.

  • Η Νύχτα των Ιστοριών: Κατά τη διάρκεια αυτής της νύχτας, ο Επεουτούβε δεν σταματά να μιλά. Αφηγείται την ιστορία της δημιουργίας μέχρι να ανατείλει ο πρώτος ήλιος του νέου κύκλου, διασφαλίζοντας ότι η γνώση «πέρασε» με ασφάλεια στο νέο έτος.

  26. Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΟΜΗ: "LOF" ΚΑΙ "REHUE"

  Η οργάνωση των Μαπούτσε, όπως την περιγράφει ο επίσημος ιστορικός, είναι κυκλική:

  • Lof: Η βασική οικογενειακή και κοινωνική μονάδα. Δεν υπάρχει ατομική ιδιοκτησία της γης· η γη ανήκει στο Lof.

  • Aillarehue: Μια ένωση εννέα Rehue (περιφερειών) που σχηματιζόταν για την αντιμετώπιση μεγάλων κρίσεων.

  • Vutanmapu: Οι «Μεγάλες Χώρες», οι τέσσερις γεωγραφικές ζώνες (Βορράς, Νότος, Άνδεις, Ακτή) που αποτελούν το σύνολο της επικράτειας των Μαπούτσε.

  27. Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΑΣΗΜΙΟΥ

  Στις περιγραφές των Επεουτούβε, το ασήμι (Lien) έχει μεταφυσική διάσταση. Ενώ οι Ισπανοί το αναζητούσαν για την οικονομική του αξία, οι Μαπούτσε το χρησιμοποιούσαν ως καθρέφτη της ψυχής.

  • Προστασία: Τα ασημένια κοσμήματα στο στήθος των γυναικών προστατεύουν την καρδιά από τα βέλη του φθόνου.

  • Σύνδεση με τη Σελήνη (Kuyen): Το ασήμι θεωρείται το μέταλλο της σελήνης, που ελέγχει τα νερά και τη γονιμότητα.

  28. ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ "PALIN" (Ή CHUECA)

  Δεν πρόκειται για ένα απλό άθλημα, αλλά για ένα τελετουργικό παιχνίδι που μοιάζει με το χόκεϊ επί χόρτου.

  • Επίλυση Διαφορών: Συχνά, αντί για πόλεμο, δύο Lof έπαιζαν Palin για να λύσουν μια διαφωνία για τα όρια της γης.

  • Πνευματική Προετοιμασία: Πριν το παιχνίδι, ο Επεουτούβε εξιστορούσε τα κατορθώματα των παλαιών παικτών, ενώ η Machi ευλογούσε τα ξύλινα μπαστούνια (Wiño).

  29. ΟΙ ΘΡΥΛΟΙ ΤΩΝ ΖΩΩΝ: Ο GUIRIVILU

  Ένας από τους πιο τρομακτικούς μύθους που διηγείται ο Επεουτούβε είναι αυτός του Guirivilu (Αλεπού-Φίδι). Είναι ένα ον που ζει στα βάθη των ποταμών και έχει στην άκρη της ουράς του ένα κοφτερό νύχι. Ο μύθος αυτός χρησιμοποιείται για να διδάξει στα παιδιά τον σεβασμό και την προσοχή στα επικίνδυνα ρεύματα των ποταμών της Χιλής.

  30. Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΑΥΤΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ: KOLON

  Στις αφηγήσεις των μαχών, αναφέρεται συχνά η χρήση των Kolon (προσωπίδων). Φτιαγμένες από ξύλο, αυτές οι μάσκες φοριούνταν από τους πολεμιστές για να τρομάξουν τον εχθρό, αλλά και στις τελετές για να ενσαρκώσουν τα πνεύματα του δάσους. Ο Επεουτούβε εξηγεί ότι η μάσκα δεν κρύβει το πρόσωπο, αλλά αποκαλύπτει μια άλλη, βαθύτερη δύναμη.Συνεχίζουμε με το τέταρτο κεφάλαιο της αναλυτικής καταγραφής, εστιάζοντας στις εσωτερικές διαδικασίες εξουσίας, τη "Μάχη των Cahuín" και τη δραματική μετάβαση προς τη νεότερη εποχή.

  ---

  31. CAHUÍN: ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ

  Για τον Επεοταγό, η λέξη Cahuín δεν σημαίνει απλώς μια συγκέντρωση, αλλά την καρδιά της δημοκρατίας των Μαπούτσε. Ήταν οι επίσημες συνελεύσεις όπου λαμβάνονταν οι αποφάσεις για πόλεμο ή ειρήνη.

  • Η Ιεραρχία του Λόγου: Στο Cahuín, ο Επεουτούβε άνοιγε τη συνεδρίαση υπενθυμίζοντας τις αποφάσεις των προγόνων. Κανείς δεν επιτρεπόταν να μιλήσει αν δεν γνώριζε την ιστορία της γενιάς του.

  • Το Κεραστικό (Muday): Η κατανάλωση του Muday (ποτό από ζυμωμένο σιτάρι ή καλαμπόκι) ήταν μέρος της τελετουργίας, συμβολίζοντας την ένωση των πνευμάτων. Οι Ισπανοί παρερμήνευσαν αυτές τις συγκεντρώσεις ως απλά συμπόσια, αλλά στην πραγματικότητα ήταν οι χώροι όπου σχεδιαζόταν η στρατηγική επιβίωσης του έθνους.

  32. Η ΕΚΛΟΓΗ ΤΟΥ "TOKI" (Ο ΠΟΛΕΜΙΚΟΣ ΑΡΧΗΓΟΣ)

  Ο Επεουτούβε διασώζει τις λεπτομέρειες της διαδικασίας ανάδειξης του αρχηγού σε περιόδους κρίσης. Ο τίτλος του Toki δεν ήταν κληρονομικός.

  • Η Δοκιμασία του Axe (Το Πέτρινο Τσεκούρι): Ο υποψήφιος έπρεπε να αποδείξει όχι μόνο τη σωματική του δύναμη (όπως ο Caupolicán με τον κορμό), αλλά και τη ρητορική του δεινότητα.

  • Ο Λόγος του Toki: Ο εκλεγμένος αρχηγός έφερε στο στήθος του ένα πέτρινο τσεκούρι κρεμασμένο από μια κορδέλα. Ο Επεουτούβε κατέγραφε τον όρκο του: «Θα γίνω το δέντρο που δέχεται τους κεραυνούς για να μείνουν οι ρίζες ζωντανές».

  33. Η ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΤΟΥ 19ου ΑΙΩΝΑ: "Η ΕΙΡΗΝΕΥΣΗ ΤΗΣ ΑΡΑΟΥΚΑΝΙΑΣ"

  Πρόκειται για το πιο σκοτεινό κεφάλαιο που αφηγούνται οι σύγχρονοι Επεουτούβε. Μετά την ανεξαρτησία της Χιλής από την Ισπανία, το νέο κράτος επεδίωξε την πλήρη προσάρτηση των εδαφών των Μαπούτσε.

  • Ο Cornelio Saavedra και η Προέλαση: Σε αντίθεση με τους Ισπανούς, ο χιλιανός στρατός χρησιμοποίησε επαναληπτικά όπλα και την τακτική της «καμένης γης».

  • Η Συρρίκνωση των Reducciones: Οι Μαπούτσε περιορίστηκαν σε μικρές εκτάσεις γης (Reducciones), χάνοντας το 90% της επικράτειάς τους. Ο Επεουτούβε αυτής της περιόδου έγινε ο αφηγητής της απώλειας, διατηρώντας το πένθος αλλά και την ελπίδα της επιστροφής.

  34. Ο ΜΥΘΟΣ ΤΟΥ "PÜLLÜ" ΚΑΙ Η ΜΕΤΑΘΑΝΑΤΙΑ ΖΩΗ

  Σύμφωνα με τις εσωτερικές παραδόσεις, ο άνθρωπος έχει δύο πνεύματα: το Am (που φεύγει με τον θάνατο) και το Püllü (που παραμένει κοντά στην οικογένεια).

  • Nomelafken: Ο Επεουτούβε περιγράφει το ταξίδι της ψυχής προς τη δύση, πέρα από τον ωκεανό, σε ένα νησί όπου οι ψυχές γίνονται φάλαινες.

  • Η Σύνδεση με τους Ζωντανούς: Οι πρόγονοι (Kuyfi Ke Che) δεν είναι απόντες. Συμβουλεύουν τους ζωντανούς μέσω των ονείρων (Pewma). Ο Επεουτούβε θεωρείται ο «ερμηνευτής των ονείρων της φυλής», συνδέοντας τις μεταφυσικές εμπειρίες με την ιστορική πραγματικότητα.

  35. ΛΕΠΤΟΜΕΡΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ (ΜΕΡΟΣ Γ')

  Η ηχητική επένδυση των επών περιλαμβάνει και πιο σπάνια όργανα:

  1. Kaskawilla: Μια σειρά από τέσσερα χάλκινα σφαιρίδια δεμένα σε δερμάτινη λωρίδα, που φοριούνται στο χέρι. Ο ήχος τους αντιπροσωπεύει τον χτύπο της καρδιάς της Γης.

  2. Piloilo: Μια μικρή πέτρινη ή οστέινη φλογέρα με πολλές τρύπες. Χρησιμοποιείται για την αναπαράσταση του ανέμου στα βουνά κατά τη διάρκεια των διηγήσεων για ηρωικές πεζοπορίες.

  3. Llongo: Ένα ξύλινο αντικείμενο που περιστρέφεται γρήγορα στον αέρα με σπάγκο, παράγοντας έναν ήχο που μοιάζει με το βουητό της καταιγίδας.

  36. ΤΑ "REHUE" ΩΣ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΕΣ ΣΚΑΛΕΣ

  Ο βωμός Rehue, τον οποίο περιγράφει ο Επεοταγός, έχει επτά σκαλοπάτια.

  Κάθε σκαλοπάτι αντιπροσωπεύει ένα επίπεδο συνείδησης:

  • Τα πρώτα τρία αφορούν τη γήινη ύπαρξη.

  • Το τέταρτο είναι η πύλη της επικοινωνίας.

  • Τα τελευταία τρία αφορούν την ένωση με το θείο. Ο Επεουτούβε εξηγεί ότι μόνο εκείνοι που «ανεβαίνουν» αυτά τα σκαλοπάτια μέσα από τη γνώση της ιστορίας μπορούν να καθοδηγήσουν τον λαό.

  37. Η ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΑ ΑΣΤΡΑ: "WUNELFÜ"

  Οι Μαπούτσε υπήρξαν εξαιρετικοί παρατηρηρητές του ουρανού.

  • Wunelfü (Ο Εωσφόρος/Αφροδίτη): Το οκτάκτινο αστέρι που βλέπουμε συχνά στη σημαία τους. Συμβολίζει την αυγή, την αναγέννηση και την καθοδήγηση.

  • Οι Πλειάδες (Gul Poñy): Θεωρούνται οι «πατάτες του ουρανού». Η εμφάνισή τους ορίζει τις περιόδους σποράς. Ο Επεουτούβε χρησιμοποιεί την κίνηση των άστρων για να χρονολογήσει τα ιστορικά γεγονότα, δημιουργώντας ένα ημερολόγιο βασισμένο στο σύμπαν.

  38. ΤΟ "NGILLATUWE" ΚΑΙ Η ΙΕΡΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ

  Ο χώρος όπου γίνεται η τελετή Ngillatun είναι πάντα ένας κύκλος ή ένα πέταλο, στραμμένο προς την ανατολή (Puel).

  • Γιατί η Ανατολή; Από εκεί έρχεται το φως και η ζωή. Ο Επεουτούβε ξεκινά πάντα τις ιστορίες του κοιτώντας την ανατολή, για να «τραβήξει» τη δύναμη του νέου ήλιου.

  • Το Νερό και το Αίμα: Η χρήση του νερού από ιερούς καταρράκτες και η θυσία ενός μαύρου προβάτου (που συμβολίζει την ταπεινότητα) είναι στοιχεία που ο αφηγητής αναλύει με θρησκευτική ευλάβεια.

  39. Η ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΟΥ "MAPUDUNGUN" ΣΤΟΝ 21ο ΑΙΩΝΑ

  Ο Επεουτούβε σήμερα είναι συχνά ένας δάσκαλος ή ένας ακτιβιστής. Η γλώσσα θεωρείται «η ανάσα της γης».

  • Nütram: Η τέχνη της συζήτησης.

  • Pentukun: Ο παραδοσιακός χαιρετισμός που περιλαμβάνει την ερώτηση για την υγεία των συγγενών, των ζώων και της γης. Χωρίς αυτά τα λεκτικά σχήματα, ο πολιτισμός των Μαπούτσε θα ήταν απλώς ένα έκθεμα μουσείου.

  40. Η ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ

  Η ιστορία που αφηγείται ο Επεοταγός κλείνει πάντα με το ίδιο μήνυμα: «Marichiweu» (Δέκα φορές θα νικήσουμε). Είναι ο χαιρετισμός των πολεμιστών που σημαίνει ότι ακόμα κι αν πέσει ένας, δέκα θα σηκωθούν στη θέση του. Αυτή η αέναη επιστροφή είναι η ουσία της φυλής.Συνεχίζουμε με το πέμπτο κεφάλαιο, το οποίο εμβαθύνει στη σημειολογία της υφαντικής, την ενδυματολογική ιεραρχία και τη σύγχρονη πολιτική δομή των Μαπούτσε, όπως τα διασώζει ο Επεουτούβε.

  ---

  41. Η ΥΦΑΝΤΙΚΗ ΩΣ "ΓΡΑΦΗ" (WÜNÜL)

  Για έναν λαό χωρίς αλφάβητο, ο αργαλειός (Witral) είναι το τυπογραφείο του. Ο Επεουτούβε εξηγεί ότι κάθε σχέδιο στα υφαντά, γνωστά ως Makuñ (ποντσο), δεν είναι απλή διακόσμηση αλλά ένας σύνθετος κώδικας.

  • Το Σχέδιο "Clon": Αντιπροσωπεύει τα βουνά και τα μονοπάτια. Ένας πολεμιστής που φορούσε αυτό το σχέδιο δήλωνε την καταγωγή του από τις Άνδεις.

  • Το "Wüñelfe": Το οκτάκτινο αστέρι. Όταν υφαίνεται στο κέντρο μιας ζώνης (Trariwe), συμβολίζει τη σύνδεση του ατόμου με το θείο φως.

  • Τα Χρώματα:

    • Μαύρο (Kurü): Το χρώμα της σοφίας και της πνευματικής δύναμης (το χρώμα των ευγενών).

    • Κόκκινο (Kelü): Το χρώμα του αίματος και του πολέμου.

    • Μπλε (Kallfü): Το ιερό χρώμα του ουρανού και της πνευματικότητας.

  42. Η ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ ΩΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

  Ο Επεοταγός, στις περιγραφές των μεγάλων συνελεύσεων, δίνει έμφαση στη λεπτομέρεια της ενδυμασίας, η οποία διέφερε ανάλογα με τη γεωγραφική ζώνη:

  • Pikunche (Άνθρωποι του Βορρά): Χρησιμοποιούσαν ελαφρύτερα υφάσματα με έντονα χρώματα λόγω του θερμότερου κλίματος.

  • Williche (Άνθρωποι του Νότου): Φημίζονταν για τα βαριά, αδιάβροχα υφαντά τους, απαραίτητα για τις βροχές των δασών του νότου.

  • Lafkenche (Άνθρωποι της Ακτής): Συχνά ενσωμάτωναν κοχύλια και θαλασσινά σύμβολα στα ασημένια κοσμήματά τους.

  43. ΤΟ ΑΣΗΜΙ ΚΑΙ Η ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΙΣΧΥΣ

  Στην παράδοση των Μαπούτσε, η γυναίκα είναι ο θεματοφύλακας της οικογενειακής τιμής. Ο Επεουτούβε αφηγείται τη σημασία των ασημικών:

  • Trarilonko: Η ασημένια κορδέλα στο μέτωπο προστατεύει τις σκέψεις.

  • Akucha: Οι μεγάλες καρφίτσες που κλείνουν το Chamall (το μαύρο φόρεμα). Το σχήμα τους συχνά απεικονίζει πουλιά που κοιτάζουν το ένα το άλλο, συμβολίζοντας τη δυαδικότητα και τη γονιμότητα.

  44. ΟΙ "LONKOS" ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ

  Αν και ο χιλιανός και αργεντινός νόμος επέβαλαν νέες δομές, ο θεσμός του Lonko (κεφαλή/αρχηγός) παραμένει ζωντανός.

  • Πολιτική Εκπροσώπηση: Σήμερα, ο Lonko δεν είναι μόνο θρησκευτικός ηγέτης αλλά και ο διαπραγματευτής της κοινότητας με το κράτος για θέματα γης και εκπαίδευσης.

  • Ηθικό Κύρος: Η εξουσία του Lonko πηγάζει από τη γνώση του Az Mapu (του πατροπαράδοτου δικαίου). Ο Επεουτούβε είναι ο σύμβουλός του, υπενθυμίζοντάς του πώς οι παλαιοί αρχηγοί έλυναν παρόμοια προβλήματα.

  45. Η ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΤΩΝ ΜΑΠΟΥΤΣΕ (NOR FELEAL)

  Ο Επεοταγός περιγράφει ένα σύστημα δικαιοσύνης που δεν βασίζεται στην τιμωρία, αλλά στην αποκατάσταση.

  • Η Συμφιλίωση: Αν κάποιος προκαλέσει ζημιά σε ένα άλλο μέλος του Lof, η κοινότητα συνεδριάζει. Ο δράστης πρέπει να αποκαταστήσει τη ζημιά (π.χ. προσφέροντας ζώα ή εργασία) για να επανέλθει η κοινωνική ισορροπία.

  • Η Εξορία: Η χειρότερη τιμωρία ήταν ο αποκλεισμός από το Lof, καθώς ένας Μαπούτσε χωρίς κοινότητα θεωρούνταν «άνθρωπος χωρίς σκιά».

  46. Η ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΑ "NGEN" (ΠΝΕΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ)

  Κάθε ποτάμι, βουνό ή δάσος έχει το δικό του Ngen. Ο Επεουτούβε διδάσκει ότι πριν την υλοτομία ή το ψάρεμα, πρέπει να προσφέρεται καπνός (Püllü) ή σιτάρι ως αντάλλαγμα.

  • Ngen-ko: Το πνεύμα του νερού.

  • Ngen-mawida: Το πνεύμα του παρθένου δάσους. Η παραβίαση αυτών των κανόνων οδηγεί, σύμφωνα με τον μύθο, στην ασθένεια και την κακοδαιμονία.

  47. ΤΟ "TRUTRUKA" ΩΣ ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΒΟΥΝΩΝ

  Το μουσικό όργανο Trutruka αξίζει μια βαθύτερη ανάλυση στο πλαίσιο των επών. Φτιαγμένο από ένα μακρύ καλάμι τυλιγμένο σε έντερο ζώου, ο ήχος του δεν είναι μελωδικός, αλλά ρυθμικός και επιβλητικός.

  • Στρατιωτική Χρήση: Στον πόλεμο, η Trutruka χρησιμοποιούνταν για να στέλνει σήματα μέσω των ηχώ των βουνών, τρομάζοντας τους εχθρούς που δεν μπορούσαν να εντοπίσουν την πηγή του ήχου.

  • Πνευματική Χρήση: Στο Ngillatun, ο ήχος της Trutruka θεωρείται ότι «ανοίγει τον ουρανό» για να περάσουν οι προσευχές.

  48. ΟΙ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ "RUCA" (ΚΑΤΟΙΚΙΕΣ)

  Ο Επεουτούβε περιγράφει τη Ruca ως ένα ζωντανό οργανισμό.

  • Προσανατολισμός: Η πόρτα κοιτάζει πάντα προς την ανατολή (Puel).

  • Η Εστία (Kutral): Στο κέντρο της Ruca καίει πάντα η φωτιά. Ο καπνός που ανεβαίνει στην οροφή συμβολίζει την επικοινωνία με τον Wenu Mapu (τον επάνω κόσμο). Εκεί, γύρω από τη φωτιά, ο Επεουτούβε βρίσκει το φυσικό του περιβάλλον για να ξεκινήσει την αφήγηση.

  49. Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ "PÜLLÜ" (ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ)

  Σε αντίθεση με τη δυτική έννοια της ψυχής, το Püllü για τους Μαπούτσε είναι μια ενέργεια που μπορεί να μεταφερθεί.

  • Ονομασία: Όταν γεννιέται ένα παιδί, του δίνεται το όνομα ενός προγόνου, ώστε το Püllü εκείνου του προγόνου να το καθοδηγεί. Ο Επεουτούβε καταγράφει αυτά τα ονόματα με θρησκευτική ακρίβεια για να μη χαθεί η πνευματική αλυσίδα.

  50. ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΕΠΕΟΥΤΟΥΒΕ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ

  Η αφήγηση του ιστορικού κλείνει με την πεποίθηση ότι όσο υπάρχει η γλώσσα Mapudungun και ο ήχος του Kultrun, οι Μαπούτσε θα παραμένουν ελεύθεροι. Η αντίσταση δεν είναι πλέον μόνο ένοπλη, αλλά πολιτιστική και πνευματική.

  51. MACHITUN: Η ΙΕΡΟΤΕΛΕΣΤΙΑ ΤΗΣ ΙΑΣΗΣ

  Ο Επεουτούβε αφηγείται ότι η ασθένεια (Kutran) δεν είναι ποτέ μια απλή σωματική βλάβη, αλλά μια ρήξη στη σχέση του ανθρώπου με το περιβάλλον ή τα πνεύματα. Το Machitun είναι η τελετή που πραγματοποιεί η Machi για να αποκαταστήσει αυτή την ισορροπία.

  • Η Διάγνωση: Η Machi εισέρχεται σε κατάσταση έκστασης (Küymin) μέσω του ρυθμικού χτυπήματος του Kultrun. Ο Επεουτούβε περιγράφει πώς το πνεύμα της Machi ταξιδεύει στον Wenu Mapu για να βρει την αιτία του κακού.

  • Τα Βότανα (Lawen): Χρησιμοποιούνται ιερά φυτά όπως το Boldo, το Canelo και η Matico. Κάθε φυτό έχει το δικό του πνεύμα-φύλακα, στον οποίο η Machi απευθύνεται με συγκεκριμένες επωδούς.

  • Η Εκδίωξη του Wekufe: Αν η ασθένεια οφείλεται σε κακόβουλο πνεύμα (Wekufe), η τελετή περιλαμβάνει χορούς και ιαχές από τους παρευρισκόμενους για να τρομάξουν και να απομακρύνουν την αρνητική ενέργεια.

  52. ΤΑ "EPEU" ΤΩΝ ΖΩΩΝ-ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ

  Στις ιστορίες που διηγείται ο Επεοταγός, τα ζώα δεν είναι απλοί χαρακτήρες, αλλά δάσκαλοι που κατέχουν αρχαία γνώση.

  1. Pangui (Το Πούμα): Συμβολίζει τη δύναμη, τη μοναχικότητα και την προστασία της επικράτειας. Οι αρχηγοί συχνά φορούσαν δέρμα πούμα για να απορροφήσουν το πνεύμα του.

  2. Mañke (Ο Κόνδορας): Ο αγγελιοφόρος των θεών. Επειδή πετάει πιο ψηλά από κάθε άλλον, θεωρείται ότι βλέπει την αλήθεια που κρύβεται από τους ανθρώπους.

  3. Ngürü (Η Αλεπού): Ο «κατεργάρης» των μύθων. Μέσα από τις περιπέτειες της αλεπούς, ο Επεουτούβε διδάσκει στους νέους να αποφεύγουν την πονηριά και την απληστία.

  53. Η ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ 20ού ΑΙΩΝΑ: Η "ΣΙΩΠΗΛΗ" ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

  Μετά την απώλεια της εδαφικής κυριαρχίας στα τέλη του 19ου αιώνα, ο 20ός αιώνας υπήρξε μια περίοδος επιβίωσης μέσα στις πόλεις και τις Reducciones.

  • Η Μετανάστευση στις Πόλεις (Warria): Πολλοί Μαπούτσε αναγκάστηκαν να μετακινηθούν στο Σαντιάγο. Εκεί, ο Επεουτούβε έγινε ο συνδετικός κρίκος με τις ρίζες. Στις φτωχογειτονιές των πόλεων, οι Μαπούτσε συνέχισαν να μιλούν Mapudungun κρυφά, διατηρώντας την ταυτότητά τους.

  • Η Αγροτική Μεταρρύθμιση: Κατά τη δεκαετία του 1960 και 1970, υπήρξαν προσπάθειες επιστροφής της γης στους αυτόχθονες, οι οποίες όμως ανατράπηκαν βίαια από τη δικτατορία του Πινοσέτ. Ο Επεουτούβε αυτής της περιόδου καταγράφει τα ονόματα των «εξαφανισμένων» ηγετών, μετατρέποντας την ιστορία σε πράξη πολιτικής μαρτυρίας.

  54. ΤΟ "KULTRUN" ΩΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ

  Ο Επεουτούβε αναλύει το σχέδιο πάνω στο δέρμα του ιερού τυμπάνου ως μια πλήρη κοσμογραφία:

  • Ο Σταυρός: Δεν είναι χριστιανικός. Αντιπροσωπεύει τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα (Meli Witran Mapu).

  • Τα Τέταρτα: Συμβολίζουν τις τέσσερις εποχές και τις τέσσερις φάσεις της σελήνης.

  • Το Κέντρο: Είναι το σημείο όπου ο άνθρωπος συναντά το θείο. Όταν η Machi χτυπά το κέντρο, «δονεί» ολόκληρο το σύμπαν.

  55. Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ "PÜLLÜ" ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ

  Η τέχνη των Μαπούτσε (κεραμική, ξυλογλυπτική) δεν στοχεύει στην ομορφιά, αλλά στην ενσάρκωση του Püllü (πνεύματος).

  • Metawe: Κεραμικά σκεύη σε σχήμα πουλιών. Ο Επεουτούβε εξηγεί ότι όταν πίνεις από ένα τέτοιο σκεύος, μοιράζεσαι την ελευθερία του πουλιού.

  • Chemull: Ξύλινα αγάλματα που τοποθετούνται στους τάφους, αναπαριστώντας τον νεκρό, ώστε το πνεύμα του να βρίσκει τον δρόμο της επιστροφής στην κοινότητα.

  56. ΟΙ "PENTUKUN" (ΟΙ ΤΥΠΙΚΟΙ ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΙ)

  Ο Επεοταγός τονίζει ότι ένας Μαπούτσε αναγνωρίζεται από τον τρόπο που χαιρετά. Το Pentukun είναι μια μακροσκελής διαδικασία όπου δύο άτομα ανταλλάσσουν πληροφορίες για την υγεία των προγόνων τους, τη γονιμότητα της γης τους και την κατάσταση των ζώων τους. Είναι μια λεκτική γέφυρα που χτίζει εμπιστοσύνη πριν από κάθε σοβαρή συζήτηση.

  57. Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ: ΤΟ "KO"

  Το νερό (Ko) θεωρείται ιερό και ζωντανό. Ο Επεουτούβε αφηγείται ότι τα ποτάμια είναι οι «φλέβες της Γης».

  • Η Σύγκρουση με τα Φράγματα: Στα τέλη του 20ού αιώνα, η κατασκευή μεγάλων υδροηλεκτρικών φραγμάτων (όπως το Ralco) οδήγησε σε νέους αγώνες. Για τους Μαπούτσε, το να φράζεις ένα ποτάμι είναι σαν να σταματάς τη ροή της ζωής. Οι αφηγήσεις των Επεουτούβε ενέπνευσαν την οικολογική αντίσταση.

  58. ΤΟ "WENU MAPU" ΚΑΙ Η ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ (ΣΥΝΕΧΕΙΑ)

  Ο Επεουτούβε είναι ο γνώστης του «ουράνιου χάρτη».

  • Wangulen: Τα αστέρια, που θεωρούνται οι «φωτιές των προγόνων».

  • Kuyen (Σελήνη): Η μητέρα του χρόνου. Ο κύκλος της καθορίζει πότε θα γίνει το Ngillatun. Όταν υπάρχει έκλειψη, ο Επεουτούβε σημαίνει συναγερμό, καθώς θεωρείται ότι ο ήλιος και η σελήνη «μαλώνουν», διαταράσσοντας την παγκόσμια ειρήνη.

  59. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ "ΔΙΠΛΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ"

  Σήμερα, πολλοί Μαπούτσε είναι επιστήμονες, δικηγόροι ή καλλιτέχνες, αλλά διατηρούν την ιδιότητά τους ως μέλη της φυλής. Ο Επεουτούβε περιγράφει αυτή την κατάσταση ως «να περπατάς με δύο παπούτσια»: το ένα στον σύγχρονο κόσμο και το άλλο στη Γη των προγόνων. Αυτή η προσαρμοστικότητα είναι που επέτρεψε στον πολιτισμό τους να μην εξαφανιστεί.

  60. ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΗΜΕΡΑΣ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΗ ΦΩΤΙΑ

  Όταν η μέρα τελειώνει στη Ruca, ο Επεουτούβε χαμηλώνει τη φωνή του. Αφηγείται τις ιστορίες για τα «Πνεύματα του Δάσους» που προστατεύουν όσους κοιμούνται. Η φωτιά (Kutral) δεν σβήνει ποτέ εντελώς· οι στάχτες σκεπάζονται για να κρατήσουν τη ζεστασιά, ακριβώς όπως ο Επεουτούβε σκεπάζει με τα λόγια του τη μνήμη της φυλής για να μείνει ζωντανή μέχρι το επόμενο πρωί.Συνεχίζουμε με το έβδομο κεφάλαιο της αναλυτικής καταγραφής, εστιάζοντας στον θαλάσσιο κόσμο των Μαπούτσε, τη χημεία της φύσης μέσω των βαφών και τη σύγχρονη πνευματική αναγέννηση.

  ---

  61. ΟΙ LAFKENCHE ΚΑΙ ΤΑ ΕΠΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ

  Για τους Lafkenche (Ανθρώπους της Θάλασσας), ο Επεουτούβε αφηγείται ιστορίες όπου ο ωκεανός δεν είναι απλώς νερό, αλλά ένας καθρέφτης του ουρανού.

  • Shumpall: Πρόκειται για οντότητες που μοιάζουν με γοργόνες ή τρίτωνες, προστάτες των πηγών και των ακτών. Ο Επεουτούβε προειδοποιεί ότι αν κάποιος ρυπάνει τα νερά, οι Shumpall μπορεί να τον παρασύρουν στα βάθη.

  • Το Ταξίδι στο Isla Mocha: Σύμφωνα με την παράδοση, το πνεύμα του νεκρού μεταφέρεται από τέσσερις ηλικιωμένες γυναίκες που μεταμορφώνονται σε φάλαινες (Trempulkawe). Ο Επεουτούβε περιγράφει με συγκλονιστικές λεπτομέρειες τον ήχο των κυμάτων που καλωσορίζουν τις ψυχές στην αιώνια ανάπαυση.

  62. Η ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΓΗΣ: ΦΥΤΙΚΕΣ ΒΑΦΕΣ

  Η υφαντική, την οποία αναλύσαμε προηγουμένως, βασίζεται στην ιερή γνώση των χρωμάτων. Ο Επεοταγός διασώζει τις συνταγές που οι γυναίκες χρησιμοποιούν εδώ και αιώνες:

  • Radal: Από τον φλοιό αυτού του δέντρου παράγεται ένα βαθύ καφέ και μαύρο χρώμα.

  • Quintral: Ένα παρασιτικό φυτό που δίνει έντονο κόκκινο, το χρώμα της δύναμης.

  • Michay: Οι ρίζες του προσφέρουν το κίτρινο του ήλιου. Ο Επεουτούβε τονίζει ότι η διαδικασία της βαφής είναι μια τελετουργία ευγνωμοσύνης: «Δεν παίρνουμε το χρώμα από το φυτό, το φυτό μας δανείζει την ψυχή του για να ντύσουμε το σώμα μας».

  63. Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ: ΟΙ ΝΕΟΙ ΕΠΕΟΥΤΟΥΒΕ

  Στον 21ο αιώνα, ο ρόλος του Επεουτούβε έχει μεταμορφωθεί. Σπουδαίοι ποιητές, όπως ο Elicura Chihuailaf (υποψήφιος για το Νόμπελ Λογοτεχνίας), λειτουργούν ως σύγχρονοι αφηγητές των επών.

  • Η Δίγλωσση Ποίηση: Τα κείμενα γράφονται ταυτόχρονα στα Ισπανικά και τα Mapudungun. Αυτό δεν είναι απλή μετάφραση, αλλά μια προσπάθεια να «εξημερωθεί» η γλώσσα του κατακτητή από το πνεύμα των Μαπούτσε.

  • Το Γαλάζιο Όνειρο: Η έννοια του «Γαλάζιου» (Kallfü) διατρέχει τη σύγχρονη λογοτεχνία τους, συμβολίζοντας την ουτοπία και την πνευματική καθαρότητα που πρέπει να ανακτηθεί.

  64. ΤΟ "REWE" ΚΑΙ Η ΙΕΡΑΡΧΙΑ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ

  Ο Επεουτούβε εξηγεί ότι το Rewe (ο ιερός στύλος) είναι το τοτέμ που ενώνει τις οικογένειες.

  • Η Σύνδεση με το Γένος (Kuga): Κάθε Μαπούτσε ανήκει σε ένα Kuga (γενεαλογική γραμμή). Ο Επεουτούβε μπορεί να απαγγείλει την ιστορία ενός Kuga για δέκα γενιές πίσω, αποδεικνύοντας ότι «κανένας δεν είναι μόνος του στον χρόνο».

  65. Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ: "KIMÜN"

  Η λέξη Kimün σημαίνει γνώση, αλλά για τον Επεοταγό είναι κάτι παραπάνω: είναι η σοφία που αποκτάται μέσω της εμπειρίας και της παρατήρησης.

  • Kimche: Ο άνθρωπος που κατέχει το Kimün. Ο Επεουτούβε είναι ο Kimche της λέξης.

  • Norche: Ο δίκαιος άνθρωπος. Σκοπός της αφήγησης των επών είναι να μετατρέψει τον ακροατή σε Norche.

  66. Η "ΜΟΥΣΙΚΗ ΤΟΥ ΑΝΕΜΟΥ": ΟΙ PIFÜLLKAS

  Επανερχόμενοι στα όργανα, η Pifüllka είναι μια ξύλινη φλογέρα χωρίς τρύπες. Ο Επεουτούβε περιγράφει τη χρήση της στις τελετές:

  • Ο Συντονισμός: Εκατοντάδες Pifüllkas ηχούν ταυτόχρονα, δημιουργώντας έναν διαπεραστικό ήχο που μοιάζει με το σφύριγμα του ανέμου στις κορυφές των Άνδεων. Αυτός ο ήχος «καθαρίζει» το μυαλό των παρευρισκόμενων, προετοιμάζοντάς τους για την αφήγηση του Επεουτούβε.

  67. ΤΟ "TRARILONKO" ΚΑΙ Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΟΥ

  Το ασημένιο κόσμημα του κεφαλιού που αναφέραμε, το Trarilonko, έχει μια ιδιαίτερη ιστορία που διηγείται ο Επεοταγός. Λέγεται ότι τα ασημένια νομίσματα που κρέμονται γύρω από το μέτωπο αντιπροσωπεύουν τις σταγόνες της βροχής. Όταν ο άνθρωπος σκέφτεται σωστά, οι σταγόνες αυτές «δροσίζουν» τις ιδέες του και τις κρατούν καθαρές.

  68. Η ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΧΙΛΙΑΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

  Ο Επεουτούβε δεν αγνοεί τη σύγκρουση. Αφηγείται τις δυσκολίες της ενσωμάτωσης, τον ρατσισμό αλλά και τη δύναμη της αντίστασης.

  • Η Σημαία Wenufoye: Δημιουργήθηκε το 1992 (500 χρόνια μετά την άφιξη του Κολόμβου). Ο Επεουτούβε αναλύει τα σύμβολά της: το μπλε του ουρανού, το πράσινο της φύσης, το κόκκινο του αίματος και το κίτρινο της ελπίδας, με το Kultrun στο κέντρο.

  69. ΤΟ "KOLLONG" ΚΑΙ ΟΙ ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΚΟΙ ΧΟΡΟΙ

  Στους χορούς Purrun, εμφανίζονται οι Kollong (μασκοφόροι). Ο Επεουτούβε εξηγεί ότι αυτοί οι χαρακτήρες έχουν το δικαίωμα να αστειεύονται και να πειράζουν τους συμμετέχοντες, σπάζοντας την αυστηρότητα της τελετής. Αυτό διδάσκει ότι η ζωή έχει πάντα δύο όψεις: την ιερή και την κωμική.

  70. Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗ ΓΗ (ELUWN)

  Όταν ένας Μαπούτσε πεθαίνει, η τελετή ταφής (Eluwn) είναι η τελευταία πράξη που καταγράφει ο Επεουτούβε για το συγκεκριμένο άτομο.

  • Η Τοποθέτηση: Ο νεκρός τοποθετείται με το κεφάλι προς την ανατολή.

  • Τα Εφόδια: Θάβονται μαζί του εργαλεία, τροφή και σπόροι, γιατί το ταξίδι στον "Επάνω Κόσμο" είναι μακρύ. Ο Επεουτούβε αποχαιρετά τον νεκρό με έναν επικήδειο που ανακεφαλαιώνει όλη του τη ζωή, διασφαλίζοντας ότι το όνομά του θα αντηχεί στις μελλοντικές ιστορίες.

    71. Η ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ: ΑΝΤ-KÜYEN (ΗΛΙΟΣ ΚΑΙ ΣΕΛΗΝΗ)

    Ο Επεουτούβε αφηγείται ότι η Γη δεν κινείται μόνη της· καθοδηγείται από τους δύο μεγάλους φάρους του ουρανού. Η γνώση των άστρων δεν ήταν θεωρητική, αλλά απόλυτα πρακτική για την επιβίωση.

    • Ο Κύκλος της Σελήνης (Küyen): Η σελήνη θεωρείται η «μητέρα της γονιμότητας».

      • Pünon Küyen (Νέα Σελήνη): Είναι η ώρα της περισυλλογής και του προγραμματισμού. Ο Επεουτούβε διδάσκει ότι δεν φυτεύουμε ποτέ σε αυτή τη φάση, καθώς η ενέργεια είναι «κρυμμένη».

      • Apoll Küyen (Πανσέληνος): Είναι η στιγμή της μέγιστης δύναμης. Οι Machi συλλέγουν τα βότανα τους τότε, καθώς πιστεύεται ότι ο χυμός των φυτών έχει τη μεγαλύτερη θεραπευτική ισχύ.

    • Ο Ήλιος (Antü): Είναι ο πατέρας της ζωής. Ο Επεοταγός περιγράφει πώς οι πολεμιστές προσεύχονταν στην πρώτη ακτίνα του ήλιου για να «κάψει» τον φόβο στις καρδιές τους.

    72. ΟΙ ΠΟΛΕΜΙΚΕΣ ΙΑΧΕΣ: ΤΟ "AFKALTUN"

    Στις επικές αφηγήσεις των μαχών, ο Επεουτούβε δίνει ιδιαίτερη έμφαση στον ήχο της μάχης. Το Afkaltun ήταν η τελετουργική ιαχή που χρησιμοποιούσαν οι Μαπούτσε για να συντονίσουν τις επιθέσεις τους και να σπάσουν το ηθικό των Ισπανών.

    • Ο Ήχος του "Marichiweu": Όταν χιλιάδες πολεμιστές φώναζαν ταυτόχρονα «Δέκα φορές θα νικήσουμε», η δόνηση ήταν τέτοια που τα άλογα των Ισπανών συχνά πανικοβάλλονταν.

    • Η Μίμηση της Φύσης: Οι ιαχές δεν ήταν άναρθρες κραυγές. Οι πολεμιστές μιμούνταν τη φωνή του πούμα ή τον ήχο της καταιγίδας. Ο Επεουτούβε εξηγεί ότι ο σκοπός ήταν να γίνει ο στρατός «ένα» με τα στοιχεία της φύσης.

    73. Η MACHI ΩΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ

    Αν και συχνά θεωρείται μόνο θρησκευτική ηγέτιδα, η Machi είχε καθοριστικό ρόλο στην πολιτική σκηνή της φυλής.

    • Η Πρόγνωση της Έκβασης: Πριν από κάθε μεγάλη απόφαση ενός Lonko, η Machi συμβουλευόταν τα πνεύματα. Αν η Machi έβλεπε κακούς οιωνούς στα όνειρά της (Pewma), ο πόλεμος μπορούσε να ακυρωθεί, ανεξαρτήτως της θέλησης του αρχηγού.

    • Η Διπλωματία: Στα Parlamentos με τους Ισπανούς, οι Machi παρευρίσκονταν συχνά ως εγγυητές της πνευματικής αλήθειας των συμφωνιών. Ο Επεουτούβε καταγράφει περιπτώσεις όπου η παρέμβαση μιας Machi απέτρεψε εσωτερικούς εμφύλιους σπαραγμούς μεταξύ διαφορετικών Lof.

    74. ΤΑ "REHUE" ΩΣ ΠΥΛΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ (ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ)

    Ο Επεοταγός αποκαλύπτει τα μυστικά του ιερού στύλου Rehue.

    • Ο Προσανατολισμός: Το Rehue είναι πάντα στραμμένο προς το Puel Mapu (Ανατολή).

    • Τα Σκαλίσματα: Στην κορυφή του υπάρχουν συχνά δύο πρόσωπα που κοιτάζουν αντίθετα. Ο Επεουτούβε εξηγεί ότι το ένα κοιτάζει το παρελθόν (τους προγόνους) και το άλλο το μέλλον (τα παιδιά).

    • Η Σκάλα: Η σκάλα του Rehue δεν είναι για τα πόδια, αλλά για το πνεύμα. Όταν η Machi ανεβαίνει στο Rehue, θεωρείται ότι εγκαταλείπει τη φυσική βαρύτητα.

    75. Η "ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΥΦΑΝΤΙΚΗ": ΤΟ ΤRARIWE

    Η ζώνη Trariwe είναι το πιο προσωπικό αντικείμενο ενός Μαπούτσε. Ο Επεουτούβε διηγείται ότι μια γυναίκα αρχίζει να υφαίνει τη ζώνη της όταν γίνεται ενήλικη.

    • Το Χρονικό της Ζωής: Στα σχέδια της ζώνης αποτυπώνονται οι σημαντικοί σταθμοί: ο γάμος, οι γεννήσεις των παιδιών, οι θάνατοι στην οικογένεια.

    • Η Πνευματική Προστασία: Η ζώνη τυλίγεται γύρω από τη μέση, το κέντρο του σώματος, για να κρατά την ενέργεια του ανθρώπου συγκεντρωμένη και να μην «σκορπίζεται» από τα κακά πνεύματα.

    76. ΤΟ "NÜTRAM": Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ

    Ο Επεουτούβε δεν κάνει μόνο μονολόγους. Είναι ο δάσκαλος του Nütram, της ιερής τέχνης της συζήτησης.

    • Ο Σεβασμός στον Χρόνο: Μια συζήτηση Μαπούτσε μπορεί να διαρκέσει ώρες. Δεν επιτρέπεται να διακόψεις τον άλλον. Ο Επεουτούβε τονίζει ότι «η αλήθεια χρειάζεται χρόνο για να ωριμάσει, όπως το καλαμπόκι».

    • Η Μεταφορά: Στο Nütram δεν χρησιμοποιούνται άμεσες εκφράσεις. Για να μιλήσουν για ένα πρόβλημα, χρησιμοποιούν παραβολές με ζώα ή ποτάμια, επιτρέποντας στον ακροατή να βρει μόνος του τη λύση.

    77. Η "WADA" ΚΑΙ Ο ΗΧΟΣ ΤΗΣ ΒΡΟΧΗΣ

    Στις αφηγήσεις του για τις τελετές βροχής, ο Επεοταγός αναφέρεται στο όργανο Wada.

    • Η Κατασκευή: Μια αποξηραμένη κολοκύθα γεμάτη με σπόρους.

    • Η Λειτουργία: Ο ρυθμικός της ήχος μιμείται τον ήχο της βροχής που πέφτει στα φύλλα του δάσους. Ο Επεουτούβε εξηγεί ότι «αν θέλεις η φύση να σου δώσει κάτι, πρέπει πρώτα να της δείξεις ότι την ακούς».

    78. Η ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΤΩΝ ΧΩΡΙΩΝ: ΤΟ "LOF"

    Η οργάνωση του χώρου, όπως την περιγράφει ο Επεοταγός, είναι κυκλική και όχι τετράγωνη.

    • Ο Κύκλος: Τα σπίτια (Ruca) τοποθετούνται σε κύκλο γύρω από έναν κεντρικό ελεύθερο χώρο. Αυτό συμβολίζει την ισότητα των μελών. Κανένα σπίτι δεν είναι «πιο μπροστά» από το άλλο.

    • Τα Σύνορα: Τα σύνορα μεταξύ των Lof δεν είναι φράχτες, αλλά φυσικά ορόσημα: ένας βράχος, ένα δέντρο, ένα ρυάκι. Ο Επεουτούβε γνωρίζει κάθε πέτρα των συνόρων και την ιστορία που τη συνοδεύει.

    79. ΟΙ ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ "TOKI" ΤΩΝ ΠΟΛΕΩΝ

    Στον 21ο αιώνα, ο Επεουτούβε αναγνωρίζει τους νέους ηγέτες που πολεμούν στα πανεπιστήμια και τα δικαστήρια.

    • Η Γνώση ως Όπλο: Ο σύγχρονος Επεοταγός αφηγείται πώς η γνώση του διεθνούς δικαίου και της ιστορίας έγινε η νέα «λόγχη» των Μαπούτσε για την ανάκτηση των πατρογονικών εδαφών.

    • Η Ψηφιακή Μνήμη: Η προφορική παράδοση περνά πλέον και μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα, αλλά ο Επεουτούβε προειδοποιεί: «Η οθόνη δεν έχει τη ζεστασιά της φωτιάς· μην αφήσετε τη λέξη να παγώσει».

    80. Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ: ΤΟ "NEWEN"

    Η έννοια του Newen (Δύναμη/Ενέργεια) είναι το κλείσιμο αυτού του κεφαλαίου. Ο Επεουτούβε εξηγεί ότι το Newen δεν χάνεται ποτέ· απλώς μεταμορφώνεται.

    • Η Σύνδεση: Όταν ένας Μαπούτσε νιώθει αδύναμος, πρέπει να ακουμπήσει ένα δέντρο ή να περπατήσει ξυπόλυτος στη γη για να «τραβήξει» Newen. Ο Επεουτούβε, με τις ιστορίες του, λειτουργεί ως ο αγωγός που μεταφέρει το Newen των προγόνων στους ζωντανούς.

      81. PILLÁN: ΤΑ ΠΝΕΥΜΑΤΑ ΤΩΝ ΗΦΑΙΣΤΕΙΩΝ

      Στην κοσμογονία που μεταφέρει ο Επεουτούβε, τα ηφαίστεια των Άνδεων δεν είναι απλώς γεωλογικοί σχηματισμοί, αλλά οι κατοικίες των Pillán. Πρόκειται για πανίσχυρα πνεύματα προγόνων και θεοτήτων που ελέγχουν τη φωτιά και τον σεισμό.

      • Η Οργή και η Ευλογία: Μια έκρηξη ηφαιστείου ερμηνεύεται από τον Επεοταγό ως σημάδι δυσαρέσκειας των πνευμάτων για τις πράξεις των ανθρώπων. Αντίθετα, η ηρεμία του βουνού σημαίνει ότι η κοινότητα ζει σε αρμονία με το Az Mapu.

      • Οι Προσφορές: Κατά τη διάρκεια των εκρήξεων, οι Μαπούτσε συγκεντρώνονταν στους πρόποδες, προσφέροντας Muday και ιερά βότανα για να «καλμάρουν» την καρδιά του Pillán. Ο Επεουτούβε αφηγείται ότι ο καπνός του ηφαιστείου είναι η ανάσα των αρχαίων πολεμιστών που συνεχίζουν να προστατεύουν τη γη από ψηλά.

      82. Η ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΩΣ ΑΠΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ

      Η κεραμική των Μαπούτσε, γνωστή για την απλότητα και τη στιβαρότητά της, αποτελεί για τον ιστορικό της φυλής ένα «βιβλίο από πηλό».

      • Το Metawe (Το Ιερό Σκεύος): Τα σκεύη αυτά, συχνά σε σχήμα πάπιας (Piche) ή άλλων ζώων, χρησιμοποιούνταν στις τελετές. Ο Επεουτούβε εξηγεί ότι ο πηλός, επειδή προέρχεται από τα σπλάχνα της γης, έχει τη δική του μνήμη.

      • Η Διαδικασία: Οι γυναίκες κεραμίστριες δεν χρησιμοποιούσαν τροχό. Έπλαθαν τον πηλό με τα χέρια, τραγουδώντας Tayül (ιερά τραγούδια), μεταφέροντας έτσι την ενέργεια του Lof μέσα στο αντικείμενο.

      83. Η "ΜΑΧΗ ΤΩΝ 100 ΗΜΕΡΩΝ"

      Ο Επεοταγός διασώζει τη μνήμη της μεγάλης εξέγερσης του 1598, γνωστής και ως η Καταστροφή της Curalaba. Πρόκειται για μια στρατιωτική επιχείρηση που διήρκεσε περίπου 100 ημέρες και άλλαξε την ιστορία της Νότιας Αμερικής.

      • Η Στρατηγική του Pelantaro: Ο Toki Pelantaro οργάνωσε μια ταυτόχρονη επίθεση σε όλες τις ισπανικές πόλεις νότια του ποταμού Bío-Bío.

      • Το Αποτέλεσμα: Οι Μαπούτσε κατάφεραν να καταστρέψουν επτά ισπανικές πόλεις και να εκδιώξουν οριστικά τους κατακτητές από τα νότια εδάφη τους για τους επόμενους δύο αιώνες. Ο Επεουτούβε περιγράφει αυτή την περίοδο ως την «Εποχή της Μεγάλης Ελευθερίας», όπου ο λαός απέδειξε ότι καμία αυτοκρατορία δεν μπορεί να νικήσει τη θέληση της Γης.

      84. ΤΟ "KULTRUN" ΚΑΙ ΟΙ ΔΟΝΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΙΑΣΗΣ

      Επανερχόμενοι στη θεραπεία, ο Επεουτούβε αναλύει πώς ο ήχος του Kultrun επηρεάζει το σώμα.

      • Ο Ρυθμός της Καρδιάς: Η Machi χτυπά το τύμπανο σε έναν ρυθμό που μιμείται τον καρδιακό παλμό. Αυτό, σύμφωνα με την παράδοση, επιτρέπει στην ψυχή του ασθενούς να συντονιστεί ξανά με τον παλμό του σύμπαντος.

      • Τα Ιερά Αντικείμενα: Μέσα στο Kultrun τοποθετούνται μικρές πέτρες από ιερά ποτάμια. Ο ήχος τους όταν το τύμπανο ανακινείται συμβολίζει τη φωνή των προγόνων που ψιθυρίζουν συμβουλές.

      85. Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ

      Ο Επεοταγός ανατρέπει τη δυτική αντίληψη ότι ο πόλεμος ήταν αποκλειστικά ανδρική υπόθεση.

      • Janequeo: Η Γυναίκα Toki: Μετά τον θάνατο του συζύγου της από τους Ισπανούς, η Janequeo ανέλαβε την ηγεσία ενός στρατού χιλιάδων πολεμιστών. Ο Επεουτούβε διηγείται πώς η στρατηγική της ευφυΐα και η αγριότητά της στις μάχες ανάγκασαν τους Ισπανούς να υποχωρήσουν, αποδεικνύοντας ότι το Newen (η δύναμη) δεν γνωρίζει φύλο.

      86. ΤΑ "EPEU" ΤΟΥ ΔΑΣΟΥΣ: ΤΟ ΔΕΝΤΡΟ ARAUCARIA (PEWEN)

      Για τους Μαπούτσε των Άνδεων (Pewenche), η Araucaria είναι το δέντρο της ζωής.

      • Ο Ιερός Καρπός (Piñón): Ο καρπός της Araucaria ήταν η κύρια πηγή τροφής τους. Ο Επεουτούβε αφηγείται τον μύθο όπου, σε μια περίοδο μεγάλου λιμού, ο θεός Ngunechen έστειλε έναν γέροντα να τους διδάξει ότι οι καρποί του δέντρου, αν μαγειρευτούν, μπορούν να σώσουν τη φυλή.

      • Η Προστασία: Κανένας Μαπούτσε δεν επιτρέπεται να κόψει μια ζωντανή Araucaria. Είναι «άνθρωποι που στέκονται όρθιοι», όπως λέει ο αφηγητής.

      87. ΤΟ "TRUTRUKA" ΚΑΙ Η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΟΥΡΑΝΟ

      Στις τελετές, η Trutruka στρέφεται πάντα προς τον ουρανό. Ο Επεουτούβε εξηγεί ότι ο ήχος της είναι μια «σκάλα» πάνω στην οποία ανεβαίνουν οι προσευχές. Όσο πιο μακριά φτάνει ο ήχος, τόσο πιο πιθανό είναι να τον ακούσουν οι πρόγονοι στον Wenu Mapu.

      88. Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ "PÜLLÜ" ΣΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ

      Ο Επεοταγός διδάσκει ότι κάθε πράξη, όσο απλή κι αν είναι, πρέπει να γίνεται με επίγνωση του Püllü (πνεύματος).

      • Το Μαγείρεμα: Όταν μια γυναίκα μαγειρεύει, δεν ταΐζει μόνο το σώμα, αλλά και το πνεύμα της οικογένειας.

      • Ο Χαιρετισμός: Ακόμα και η φύση χαιρετάται. Ένας Μαπούτσε θα πει «καλημέρα» στο ποτάμι πριν πάρει νερό από αυτό.

      89. Η ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ 21ου ΑΙΩΝΑ: Η ΨΗΦΙΑΚΗ ΑΡΑΟΥΚΑΝΙΑ

      Σήμερα, ο Επεουτούβε χρησιμοποιεί και τα νέα μέσα.

      • Podcasts και Video: Οι αρχαίοι μύθοι καταγράφονται για να μη χαθούν από τη νεολαία των πόλεων.

      • Η Αντίσταση στα Κοινωνικά Δίκτυα: Η λέξη έγινε το όπλο ενάντια στην παραπληροφόρηση. Ο σύγχρονος Επεοταγός είναι συχνά ένας ακτιβιστής που χρησιμοποιεί την ιστορία για να διεκδικήσει δικαιοσύνη στα διεθνή δικαστήρια.

      90. Η ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗΣ

      Κλείνοντας αυτό το κεφάλαιο, ο Επεουτούβε αναφέρεται σε μια παλαιά προφητεία: «Όταν το δάσος επιστρέψει εκεί που τώρα υπάρχει τσιμέντο, τότε η Γη θα αναπνεύσει ξανά και οι Μαπούτσε θα είναι οι φύλακές της». Αυτή η ελπίδα είναι που κρατά τη φλόγα αναμμένη στη Ruca, ακόμα και στις πιο σκοτεινές νύχτες.Συνεχίζουμε με το δέκατο και καταληκτικό κεφάλαιο της μεγάλης αυτής καταγραφής, ολοκληρώνοντας την πνευματική και ιστορική τοιχογραφία του λαού των Μαπούτσε και του ιερού ρόλου του Επεουτούβε.

      ---

      91. ΟΙ "YALL" (ΟΙ ΑΠΟΓΟΝΟΙ) ΚΑΙ Η ΜΕΤΑΔΟΣΗ

      Ο Επεουτούβε γνωρίζει ότι η ιστορία του είναι άχρηστη αν δεν ριζώσει στις καρδιές των παιδιών (Yall). Στην παράδοση των Μαπούτσε, η εκπαίδευση δεν γίνεται σε κλειστούς τοίχους, αλλά μέσω της μίμησης και της ακρόασης.

      • Η Μαθητεία: Ο μελλοντικός αφηγητής επιλέγεται από τα σημάδια που δείχνει: την ικανότητα να θυμάται λεπτομέρειες των ονείρων του και την ευχέρεια στον λόγο.

      • Η Σιωπή: Το πρώτο πράγμα που διδάσκει ο Επεοταγός στον μαθητή του είναι να ακούει τη σιωπή του δάσους, γιατί «εκεί βρίσκονται οι λέξεις που δεν έχουν ειπωθεί ακόμα».

      92. Ο "ΥΜΝΟΣ ΣΤΗ ΓΗ" (ÜL MAPU)

      Στις μεγάλες τελετές, ο Επεουτούβε απαγγέλλει τον Ύμνο στη Γη, ένα έπος που περιγράφει τη γεωγραφία όχι ως χάρτη, αλλά ως σώμα.

      • Οι Άνδεις: Είναι η σπονδυλική στήλη που κρατά τον ουρανό ψηλά.

      • Τα Ποτάμια: Είναι το αίμα που μεταφέρει τη σοφία από τα βουνά στη θάλασσα.

      • Οι Πεδιάδες: Είναι το δέρμα που μας τρέφει. Ο ύμνος αυτός υπενθυμίζει σε κάθε μέλος της φυλής ότι η καταστροφή ενός δέντρου είναι πληγή στο δικό τους σώμα.

      93. ΤΟ "TRARILONKO" ΩΣ ΣΥΜΒΟΛΟ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

      Ολοκληρώνοντας την ανάλυση της ενδυμασίας, ο Επεουτούβε εξηγεί ότι το ασημένιο στεφάνι (Trarilonko) δεν είναι κόσμημα ομορφιάς, αλλά δεσμός. Τα νομίσματα που χτυπούν μεταξύ τους παράγουν έναν ήχο που κρατά τον αφηγητή σε εγρήγορση, εμποδίζοντας τη λήθη να εισχωρήσει στη σκέψη του.

      94. Η ΜΥΣΤΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΤΩΝ ΠΟΥΛΙΩΝ

      Στα Epeu (έπη), τα πουλιά παίζουν ρόλο κατασκόπων και αγγελιοφόρων.

      • Το Chucao: Ένα μικρό πουλί του δάσους. Αν κελαηδήσει από τα δεξιά, ο Επεουτούβε λέει ότι η μέρα θα είναι ευλογημένη. Αν κελαηδήσει από τα αριστερά, είναι προειδοποίηση για κίνδυνο.

      • Η Κουκουβάγια (Nuco): Ο φύλακας της νύχτας και ο σύντροφος της Machi στις θεραπείες.

      95. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ "ΑΔΟΥΛΩΤΗΣ ΛΕΞΗΣ"

      Παρά τους αιώνες αποικιοκρατίας, ο Επεοταγός τονίζει ότι η γλώσσα Mapudungun δεν υποτάχθηκε ποτέ. Δεν δανείστηκε λέξεις για τις πνευματικές έννοιες από τους Ισπανούς. Αυτή η γλωσσική καθαρότητα είναι το τελευταίο οχυρό της αντίστασης. «Μπορούν να πάρουν τη γη μας, αλλά δεν μπορούν να ονομάσουν τα όνειρά μας με τη δική τους γλώσσα», λέει ο αφηγητής.

      96. Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΤΟΥ "NGILLATUN" ΣΤΟΝ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΚΟΣΜΟ

      Σήμερα, οι τελετές Ngillatun πραγματοποιούνται ακόμα και κοντά σε μεγάλες πόλεις. Ο Επεουτούβε περιγράφει πώς ο ήχος του Kultrun ανταγωνίζεται τον θόρυβο των αυτοκινήτων. Αυτή η επιβίωση είναι το μεγαλύτερο έπος που έχει καταγραφεί ποτέ: η νίκη της μνήμης πάνω στη λήθη της τεχνολογίας.

      97. ΤΟ "KÜME MOGEN" (Η ΠΛΗΡΗΣ ΖΩΗ)

      Αυτή είναι η τελική διδαχή του Επεουτούβε. Το Küme Mogen είναι η κατάσταση όπου ο άνθρωπος πεθαίνει ήσυχος, ξέροντας ότι:

      1. Δεν πήρε από τη γη περισσότερα από όσα χρειαζόταν.

      2. Τίμησε το όνομα των προγόνων του.

      3. Παρέδωσε την ιστορία της φυλής ανέπαφη στην επόμενη γενιά.

      98. ΟΙ "ΕΠΕΟΤΑΓΟΙ" ΤΗΣ ΔΙΑΣΠΟΡΑΣ

      Υπάρχουν πλέον Μαπούτσε σε όλο τον κόσμο. Ο Επεουτούβε τους αποκαλεί «σπόρους που ο άνεμος πήγε μακριά». Μέσω του διαδικτύου, οι σύγχρονοι αφηγητές δημιουργούν μια «παγκόσμια Ruca», όπου οι ιστορίες των Αραουκανών ακούγονται από το Σαντιάγο μέχρι το Παρίσι και την Αθήνα.

      99. Ο ΕΠΙΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ

      Όταν ο Επεουτούβε ολοκληρώνει την αφήγηση των 10.000 λέξεων και των αμέτρητων αιώνων, δεν ζητά χειροκρότημα. Ζητά από τους ακροατές να κοιτάξουν τη φωτιά και να δουν μέσα στις φλόγες τους δικούς τους προγόνους. Η ιστορία δεν τελειώνει· είναι ένας κύκλος, όπως το Kultrun, που ξεκινά ξανά με κάθε νέα γέννηση.

      100. ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ "MARICHIWEU"

      Η καταγραφή κλείνει με τη λέξη που συνοδεύει κάθε Μαπούτσε από τη γέννηση ως τον θάνατο: MARICHIWEU. Δέκα φορές θα πέσουμε, αλλά την ενδέκατη η Γη θα μας σηκώσει ξανά. Ο Επεουτούβε σβήνει σιγά-σιγά τη φωτιά, αλλά ο καπνός της αλήθειας του συνεχίζει να ανεβαίνει στον ουρανό, συνδέοντας το παρελθόν με το αιώνιο μέλλον των Αραουκανών.