KOBZAR

 Στην καρδιά της ουκρανικής στέπας, εκεί που ο άνεμος ψιθυρίζει ιστορίες παλιών ηρώων, εμφανίζεται η μορφή του KOBZAR. Δεν πρόκειται για έναν απλό διασκεδαστή, αλλά για έναν τυφλό προφήτη, έναν

περιπλανώμενο φύλακα της εθνικής μνήμης που κουβαλά στην πλάτη του την ιστορία ενός ολόκληρου λαού. Η μοίρα των ΚΟΜΠΖΑΡΩΝ είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το πνεύμα της ελευθερίας, την τραγωδία και την πνευματική αντίσταση.

---

Η ΦΥΣΙΟΓΝΩΜΙΑ ΤΟΥ KOBZAR: Ο ΤΥΦΛΟΣ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ

Ο KOBZAR ήταν συνήθως ένας άνθρωπος που είχε χάσει την όρασή του, αλλά είχε κερδίσει μια εσωτερική ενόραση που οι υπόλοιποι στερούνταν. Στην ουκρανική παράδοση, η τύφλωση δεν θεωρούνταν αναπηρία που περιθωριοποιούσε το άτομο, αλλά μια "θεϊκή επιλογή" που επέτρεπε στον μουσικό να επικοινωνεί με το θείο και το παρελθόν χωρίς τους περισπασμούς του ορατού κόσμου.

Περιπλανιούνταν από χωριό σε χωριό, από πανηγύρι σε πανηγύρι, έχοντας στο πλευρό τους έναν νεαρό

οδηγό, συνήθως ένα ορφανό αγόρι που ονομαζόταν MURY. Αυτοί οι βάρδοι δεν ζητιανεύαν απλώς για επιβίωση· προσέφεραν μια υπηρεσία που ήταν απαραίτητη για την ηθική επιβίωση του έθνους. Σε μια εποχή χωρίς βιβλία ή εφημερίδες για τον απλό λαό, ο KOBZAR ήταν η ζωντανή εφημερίδα και το ανοιχτό βιβλίο ιστορίας.

ΤΟ ΟΡΓΑΝΟ: KOBZA ΚΑΙ BANDURA

Το εργαλείο της τέχνης τους ήταν η KOBZA και αργότερα η BANDURA (ΜΠΑΝΤΟΥΡΑ).

1. Η KOBZA: Ένα παλαιότερο όργανο, συγγενές του λαούτου, με στρογγυλό σώμα και λιγότερες χορδές.

2. Η BANDURA: Μια εντυπωσιακή εξέλιξη, ένα όργανο που μπορεί να φτάσει να έχει από 30 έως και πάνω από 60 χορδές. Ο ήχος της είναι κρυστάλλινος, θυμίζοντας μια διασταύρωση άρπας και τσέμπαλου, επιτρέποντας στον μουσικό να δημιουργεί πολύπλοκες αρμονίες που συνοδεύουν τη βαθιά, αφηγηματική φωνή του.

Η κατασκευή της ΜΠΑΝΤΟΥΡΑΣ θεωρούνταν ιερή τέχνη. Οι χορδές της δεν έβγαζαν απλώς νότες, αλλά αντηχούσαν τον καλπασμό των αλόγων στις πεδιάδες και το κλάμα των μανάδων για τους χαμένους γιους τους.

ΤΑ "DUMA": ΤΑ ΕΠΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ

Το ρεπερτόριο των ΚΟΜΠΖΑΡΩΝ επικεντρωνόταν στα DUMA (ΝΤΟΥΜΑ). Πρόκειται για λυρικά-επικά τραγούδια που δεν είχαν σταθερό ρυθμό, αλλά βασίζονταν στον ελεύθερο αυτοσχεδιασμό και την απαγγελία.

Τα θέματα των DUMA ήταν πάντα βαρυσήμαντα:

• ΟΙ ΚΟΖΑΚΟΙ: Οι ηρωικές μάχες των Κοζάκων εναντίον των κατακτητών (Πολωνών, Τούρκων, Τατάρων).

• Η ΑΙΧΜΑΛΩΣΙΑ: Ο πόνος των Ουκρανών που σκλαβώνονταν και ονειρεύονταν την επιστροφή στην πατρίδα.

• Η ΗΘΙΚΗ: Διδαχές για το σεβασμό προς τους γονείς, την πίστη στο Θεό και την αγάπη για τη γη.

Οι ΚΟΜΠΖΑΡΟΙ θεωρούνταν η «ηθική συνείδηση» του λαού. Όταν ένας KOBZAR άρχιζε να τραγουδά σε μια πλατεία χωριού, οι χωρικοί έβγαζαν τα καπέλα τους. Τα λόγια του είχαν τη βαρύτητα προφητείας και οι συμβουλές του γίνονταν δεκτές με απόλυτο σεβασμό, ακόμη και από τους ισχυρούς ηγέτες.

ΟΙ ΑΔΕΛΦΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ Ο ΜΥΣΤΙΚΟΣ ΚΩΔΙΚΑΣ

Οι ΚΟΜΠΖΑΡΟΙ δεν ήταν μεμονωμένες μονάδες· ήταν οργανωμένοι σε αυστηρές ΣΥΝΤΕΧΝΙΕΣ ή ΑΔΕΛΦΟΤΗΤΕΣ. Για να γίνει κάποιος KOBZAR, έπρεπε να μαθητεύσει για χρόνια δίπλα σε έναν δάσκαλο, να περάσει εξετάσεις και να ορκιστεί πίστη στους κανόνες της αδελφότητας.

Είχαν μάλιστα αναπτύξει μια δική τους μυστική γλώσσα, τα LEBIJSKA MOVA, ώστε να μπορούν να επικοινωνούν μεταξύ τους χωρίς να τους καταλαβαίνουν οι αρχές ή οι ξένοι. Αυτό τους επέτρεπε να μεταφέρουν μηνύματα αντίστασης και να οργανώνουν το δίκτυό τους κάτω από τη μύτη των κατακτητών.

Η ΤΡΑΓΙΚΗ ΜΟΙΡΑ: Η ΣΦΑΓΗ ΤΟΥ ΧΑΡΚΟΒΟΥ

Η ιστορία των ΚΟΜΠΖΑΡΩΝ πήρε μια σκοτεινή τροπή κατά τον 20ό αιώνα. Το σοβιετικό καθεστώς είδε σε αυτούς τους τυφλούς μουσικούς έναν επικίνδυνο εχθρό. Γιατί; Επειδή ο KOBZAR δεν μπορούσε να ελεγχθεί. Τραγουδούσε για την ελευθερία, για την εθνική ταυτότητα και για την πνευματική ανεξαρτησία — έννοιες που ήταν ασύμβατες με την κρατική προπαγάνδα.

Η τραγωδία κορυφώθηκε τη δεκαετία του 1930. Σύμφωνα με ιστορικές μαρτυρίες, το 1932, οι αρχές συγκέντρωσαν εκατοντάδες ΚΟΜΠΖΑΡΟΥΣ στο Χάρκοβο με το πρόσχημα ενός «Εθνογραφικού Συνεδρίου». Αντί για συνέδριο, οι μουσικοί οδηγήθηκαν σε δάση έξω από την πόλη, όπου εκτελέστηκαν μαζικά. Τα όργανά τους, οι πολύτιμες ΜΠΑΝΤΟΥΡΕΣ τους, κάηκαν στην πυρά. Το καθεστώς προσπάθησε να σβήσει τη φωνή της Ουκρανίας τυφλώνοντας τον ίδιο της τον πολιτισμό.

Ο ΤΑΡΑΣ ΣΕΒΤΣΕΝΚΟ: Ο "KOBZAR" ΤΩΝ ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

Δεν μπορούμε να μιλάμε για τους ΚΟΜΠΖΑΡΟΥΣ χωρίς να αναφέρουμε τον εθνικό ποιητή της Ουκρανίας, τον ΤΑΡΑΣ ΣΕΒΤΣΕΝΚΟ. Αν και ο ίδιος δεν ήταν τυφλός μουσικός, ονόμασε την πρώτη του συλλογή ποιημάτων "KOBZAR". Με αυτόν τον τρόπο, ταυτίστηκε με την παράδοση των περιπλανώμενων βάρδων, μετατρέποντας την πένα του σε ΜΠΑΝΤΟΥΡΑ. Ο ΣΕΒΤΣΕΝΚΟ έγινε η φωνή εκείνων που δεν είχαν φωνή, συνεχίζοντας το έργο των τυφλών προφητών μέσα από τη λογοτεχνία.

Η ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

Παρά τις διώξεις, η τέχνη της ΜΠΑΝΤΟΥΡΑΣ δεν πέθανε. Σήμερα, η ΜΠΑΝΤΟΥΡΑ θεωρείται το εθνικό όργανο της Ουκρανίας. Σύγχρονοι μουσικοί μελετούν τις αρχαίες τεχνικές των ΚΟΜΠΖΑΡΩΝ, προσπαθώντας να ανασυνθέσουν τα χαμένα DUMA και να κρατήσουν ζωντανό το πνεύμα των «Τυφλών Προφητών».

Οι ΚΟΜΠΖΑΡΟΙ παραμένουν ένα σύμβολο ακατάβλητης δύναμης. Μας θυμίζουν ότι ακόμα και στο σκοτάδι της τύφλωσης ή της καταπίεσης, η μουσική και η αλήθεια μπορούν να βρουν το δρόμο τους για να φωτίσουν τις ψυχές των ανθρώπων. Ήταν οι φύλακες της "ηθικής συνείδησης", και η ηχώ των χορδών τους αντηχεί ακόμα στις πεδιάδες της Ανατολικής Ευρώπης, θυμίζοντας πως η ιστορία που τραγουδιέται, δεν ξεχνιέται ποτέ.