Ο ΜΠΟΓΙΑΝ ΚΑΙ Η ΑΠΑΡΧΗ ΤΗΣ ΡΩΣΙΚΗΣ ΠΟΙΗΤΙΚΗΣ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑΣ: ΕΝΑΣ ΕΠΙΚΟΣ ΑΠΟΗΧΟΣ

Η ιστορία της ρωσικής πνευματικότητας και της τέχνης του λόγου δεν ξεκινά με το γραπτό κείμενο, αλλά με έναν ήχο: το τρεμούλιασμα των χορδών ενός γκούσλι και μια φωνή που υφαίνει το παρελθόν με το

παρόν. Πριν από τους πλανόδιους σκομορόχους, πριν από τους εγγράμματους μοναχούς-χρονογράφους και πολύ πριν από τους κλασικούς ποιητές του 19ου αιώνα, η πνευματική ζωή των Ρως στοιχειωνόταν και φωτιζόταν από τη μορφή του ΜΠΟΓΙΑΝ.

Ο ΜΠΟΓΙΑΝ δεν ήταν απλώς ένας τραγουδιστής. Ήταν ο «προφήτης του Βελέζ», ο αρχετυπικός αοιδός που στεκόταν στο μεταίχμιο μεταξύ του ορατού κόσμου των πριγκίπων και του αόρατου κόσμου των πνευμάτων. Η εισαγωγή του στην ιστορία της ρωσικής λογοτεχνίας, κυρίως μέσα από το μνημειώδες έπος «Η ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ ΤΟΥ ΙΓΚΟΡ» (SLOVO O POLKU IGOREVE), τον τοποθετεί ως το μέτρο σύγκρισης για κάθε δημιουργό που ακολούθησε. Αν οι σκομορόχοι ήταν η φωνή του λαού και του δρόμου, ο ΜΠΟΓΙΑΝ ήταν η φωνή της μοίρας, της γενιάς και της ιερής μνήμης.

---

ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ: Ο ΑΟΙΔΟΣ ΩΣ ΜΥΣΤΙΚΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ

Για να κατανοήσουμε τι υπήρχε πριν από τη θορυβώδη έλευση των σκομορόχων, πρέπει να βυθιστούμε στην ατμόσφαιρα της αρχαίας Ρωσίας του 11ου αιώνα. Ο ΜΠΟΓΙΑΝ περιγράφεται με όρους που αγγίζουν τα όρια του σαμανισμού. Ο ανώνυμος ποιητής της «Εκστρατείας του Ιγκόρ» μας δίνει μια μοναδική περιγραφή της μεθόδου του:

«Ο ΜΠΟΓΙΑΝ Ο ΣΟΦΟΣ, ΟΤΑΝ ΗΘΕΛΕ ΝΑ ΠΛΕΞΕΙ ΕΝΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΓΙΑ ΚΑΠΟΙΟΝ, ΠΕΤΟΥΣΕ ΜΕ ΤΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΣΤΑ ΔΕΝΤΡΑ, ΣΑΝ ΓΚΡΙΖΟΣ ΛΥΚΟΣ ΠΑΝΩ ΣΤΗ ΓΗ, ΣΑΝ ΓΑΛΑΖΙΟΣ ΑΕΤΟΣ ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΑ ΣΥΝΝΕΦΑ».

Αυτή η μεταφορική γλώσσα δεν είναι τυχαία. Μαρτυρά μια εποχή όπου ο καλλιτέχνης θεωρούνταν κάτοχος μιας «θεϊκής μανίας». Οι δέκα χορδές του γκούσλι του δεν ήταν απλά εργαλεία μουσικής, αλλά «δέκα ζωντανά γεράκια» που ορμούσαν πάνω σε ένα κοπάδι κύκνων. Κάθε χορδή που άγγιζε, κάθε στίχος που πρόφερε, δεν ήταν απλή ψυχαγωγία· ήταν η ανασύνθεση της ιστορικής αλήθειας μέσα από το πρίσμα του μύθου.

Ο ΜΠΟΓΙΑΝ εκπροσωπεί την αυλική ποίηση στην πιο υψηλή της μορφή. Ενώ οι μετέπειτα σκομορόχοι θα χρησιμοποιούσαν τη σάτιρα και το γέλιο για να επιβιώσουν στις πλατείες, ο ΜΠΟΓΙΑΝ χρησιμοποιούσε το δέος. Στις αίθουσες των πριγκίπων του Κιέβου και του Τσερνίγκοφ, ο αοιδός ήταν ο θεματοφύλακας της «δόξας» (Slava). Χωρίς τον αοιδό, οι άθλοι των ηγεμόνων θα χάνονταν στη λήθη. Η ύπαρξή του ήταν μια κοινωνική αναγκαιότητα: ήταν ο ζωντανός συνεκτικός δεσμός μιας κοινωνίας που πάσχιζε να βρει την ταυτότητά της ανάμεσα στον παλιό παγανιστικό κόσμο και τη νέα χριστιανική πραγματικότητα.

---

ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ: Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΓΚΟΥΣΛΙ ΚΑΙ Η ΠΑΓΑΝΙΣΤΙΚΗ

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ

Η επικράτηση του ΜΠΟΓΙΑΝ στην προ-σκομοροχική εποχή βασιζόταν σε μια βαθιά ριζωμένη παράδοση οργανοπαιξίας. Το ΓΚΟΥΣΛΙ, το αρχαιότερο σλαβικό έγχορδο, ήταν το ιερό όργανο αυτής της περιόδου. Οι ανασκαφές στο Νόβγκοροντ έχουν φέρει στο φως όργανα που χρονολογούνται από τον 11ο αιώνα, συχνά με σκαλισμένες επιγραφές που επικαλούνται προστασία ή δύναμη.

Σε αντίθεση με τη φλογέρα (svirel) ή το ντέφι (buben) που αργότερα θα χαρακτήριζαν τον θόρυβο των σκομορόχων, το γκούσλι του ΜΠΟΓΙΑΝ εξέπεμπε μια αίσθηση τάξης και ιερότητας. Η μουσική του δεν προκαλούσε τον ξέφρενο χορό, αλλά την εσωτερική εγρήγορση.

Ο ΜΠΟΓΙΑΝ αποκαλείται συχνά «εγγονός του Βελέζ». Ο Βελέζ ήταν ο θεός των κτηνών, του πλούτου αλλά και του Κάτω Κόσμου, ο προστάτης των μουσικών και των μάγων. Αυτή η σύνδεση μας αποκαλύπτει ότι πριν από την θεσμοθετημένη διασκέδαση υπήρχε η τελετουργική επιτέλεση. Ο αοιδός δεν τραγουδούσε για το κοινό, αλλά εκ μέρους της κοινότητας.

• Η μεταμφίεση: Ενώ οι σκομορόχοι μεταμφιέζονταν για να προκαλέσουν το γέλιο, οι προκάτοχοί τους «μεταμορφώνονταν» πνευματικά. Η ικανότητα του ΜΠΟΓΙΑΝ να «τρέχει σαν λύκος» υποδηλώνει μια επιβίωση των αρχαίων σαμανικών ταξιδιών, όπου ο ποιητής επισκέπτεται άλλους κόσμους για να φέρει πίσω τη γνώση.

  
  
  

• Η δομή του λόγου: Ο λόγος του ήταν πυκνός, γεμάτος παρομοιώσεις από τη φύση. Το δάσος, το ποτάμι, τα πουλιά δεν ήταν απλά σκηνικά, αλλά ενεργοί συμμέτοχοι στο δράμα.

---

ΤΟ ΤΡΙΤΟ ΜΕΡΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΠΟΓΙΑΝ ΣΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΩΝ ΣΚΟΜΟΡΟΧΩΝ

Πώς περάσαμε όμως από την ιερή, αυλική μοναξιά του ΜΠΟΓΙΑΝ στην εξωστρεφή και συχνά ανατρεπτική δράση των σκομορόχων; Η μετάβαση αυτή σηματοδοτεί τη μετάβαση από την Επική Εποχή στην Εποχή του Λαϊκού Θεάτρου.

Με την πάροδο του χρόνου και την εδραίωση του Χριστιανισμού, η παλιά αριστοκρατική παράδοση των αοιδών άρχισε να διασπάται. Οι υψηλοί προστάτες (οι πρίγκιπες) άρχισαν να προτιμούν τη βυζαντινή εκκλησιαστική μουσική ή τους ξένους μιμάδες. Οι εγχώριοι φορείς της παράδοσης αναγκάστηκαν να βγουν από τις αίθουσες των παλατιών και να απευθυνθούν στο ευρύ κοινό των αγροτών και των εμπόρων.

Εδώ γεννιέται ο σκομορόχος. Ο σκομορόχος πήρε την τέχνη του ΜΠΟΓΙΑΝ —τη μουσική, την αφήγηση, τη σύνδεση με το παρελθόν— και της πρόσθεσε το στοιχείο της επιβίωσης.

1. Η Μουσική: Το γκούσλι παρέμεινε, αλλά συνοδεύτηκε από πιο «λαϊκά» και θορυβώδη όργανα.

2. Το Περιεχόμενο: Η εξύμνηση των πριγκίπων αντικαταστάθηκε από τη σάτιρα των κοινωνικών κακών.

3. Η Πνευματικότητα: Η «μανία» του ΜΠΟΓΙΑΝ έγινε το «ξεφάντωμα» του σκομορόχου.

Ωστόσο, η ρίζα παρέμεινε η ίδια. Ακόμα και στις πιο ακραίες εκδηλώσεις των σκομορόχων, που αργότερα καταδιώχθηκαν από την Εκκλησία ως «δαιμονικές», υποβόσκει η κληρονομιά του ΜΠΟΓΙΑΝ: η πεποίθηση ότι ο λόγος και η μουσική έχουν τη δύναμη να αλλάξουν την πραγματικότητα.

Ο ΜΠΟΓΙΑΝ παραμένει ο «πατέρας» που δεν γνωρίσαμε ποτέ προσωπικά, αλλά που η ανάσα του νιώθεται σε κάθε στίχο των Byliny (των ρωσικών ηρωικών τραγουδιών). Ήταν εκείνος που έθεσε τα θεμέλια, ορίζοντας ότι ο καλλιτέχνης στη ρωσική γη δεν είναι απλός διασκεδαστής, αλλά ένας διάμεσος μεταξύ της ιστορίας και της αιωνιότητας. Πριν ο κόσμος γεμίσει με τα κουδούνια των γελωτοποιών, υπήρχε η επιβλητική σιωπή που ακολουθούσε το τελευταίο χτύπημα των χορδών του ΜΠΟΓΙΑΝ.

Η ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ ΤΟΥ ΤΡΑΓΟΥΔΙΟΥ: Ο ΜΠΟΓΙΑΝ ΩΣ ΣΑΜΑΝΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΣ

Στην αυγή του ρωσικού πολιτισμού, η τέχνη δεν ήταν ποτέ αποκομμένη από το θείο. Για να κατανοήσουμε τι υπήρχε πριν από την κάθοδο των σκομορόχων στις πλατείες, πρέπει να δούμε τον ΜΠΟΓΙΑΝ όχι ως έναν απλό καλλιτέχνη, αλλά ως έναν ΣΑΜΑΝΟ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ. Στην προ-χριστιανική και πρώιμη χριστιανική Ρωσία, ο αοιδός κατείχε μια θέση που άγγιζε τα όρια της ιερατικής κάστας.

Η ΣΥΝΔΕΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΘΕΟ ΒΕΛΕΖ

Ο ΜΠΟΓΙΑΝ αναφέρεται στο έπος του Ιγκόρ ως ο «ΕΓΓΟΝΟΣ ΤΟΥ ΒΕΛΕΖ». Αυτή η φράση δεν είναι μια απλή ποιητική αλληγορία, αλλά μια βαθιά θεολογική τοποθέτηση. Ο ΒΕΛΕΖ (ή Volos) ήταν ο αρχαίος σλαβικός θεός που κυβερνούσε τον Κάτω Κόσμο, τα κτήνη και τον πλούτο, αλλά ταυτόχρονα ήταν ο προστάτης της σοφίας και των τεχνών.

Ως «εγγονός» του θεού, ο ΜΠΟΓΙΑΝ θεωρούνταν ότι αντλούσε τη δύναμή του από τον κόσμο των πνευμάτων. Η μουσική του δεν ήταν απλώς ήχος, αλλά ένα κανάλι επικοινωνίας με τους προγόνους. Όταν άγγιζε τις χορδές του γκούσλι, δεν ανακαλούσε απλώς μνήμες· ενεργοποιούσε την ίδια την πνευματική ουσία της φυλής.

Η ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ

Η περιγραφή του ΜΠΟΓΙΑΝ που «τρέχει σαν λύκος» ή «πετά σαν αετός» αποτελεί την πιο ζωντανή απόδειξη της σαμανικής του φύσης. Στις αρχαίες παραδόσεις των Σλάβων, ο ποιητής-μάγος έπρεπε να πραγματοποιήσει ένα ψυχικό ταξίδι στους τρεις κόσμους:

1. Στον Επάνω Κόσμο (Ουρανό): Ως αετός, για να λάβει την έμπνευση από το φως.

2. Στον Μεσαίο Κόσμο (Γη): Ως λύκος, για να κατανοήσει τα πάθη και τις μάχες των ανθρώπων.

3. Στον Κάτω Κόσμο (Ρίζες): Ως σκίουρος (mys) που τρέχει πάνω στο δέντρο της ζωής, για να αντλήσει τη γνώση του παρελθόντος.

Αυτή η ικανότητα της «μεταμόρφωσης» υποδηλώνει ότι ο προ-σκομοροχικός αοιδός εισρχόταν σε κατάσταση έκστασης. Το τραγούδι του ήταν μια τελετουργία που επέτρεπε στους ακροατές του να υπερβούν τον χρόνο. Ενώ οι σκομορόχοι αργότερα θα χρησιμοποιούσαν τις μεταμφιέσεις τους (μάσκες ζώων) για να προκαλέσουν το γέλιο και την ανατροπή, ο ΜΠΟΓΙΑΝ χρησιμοποιούσε τη μεταμόρφωση του πνεύματος για να προκαλέσει δέος και πνευματική ανάταση.

ΤΟ ΓΚΟΥΣΛΙ ΩΣ ΙΕΡΟ ΨΥΧΟΠΟΜΠΙΚΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ

Το ΓΚΟΥΣΛΙ του ΜΠΟΓΙΑΝ δεν ήταν ένα όργανο συνοδείας, αλλά ένα ιερό αντικείμενο. Οι χορδές του θεωρούνταν ζωντανές οντότητες. Η τεχνική του, όπου τα δάχτυλα «έπεφταν πάνω στις χορδές σαν γεράκια», περιγράφει μια σχεδόν πολεμική τέχνη.

Σε αυτή την εποχή, η μουσική είχε μαγικές ιδιότητες:

• Μπορούσε να κατευνάσει την οργή ενός πρίγκιπα.

• Μπορούσε να «καλέσει» τη νίκη στο πεδίο της μάχης.

• Μπορούσε να θεραπεύσει ή να καταραστεί.

Αυτή η «επικίνδυνη» πλευρά της τέχνης του ΜΠΟΓΙΑΝ είναι που αργότερα κληρονομήθηκε από τους σκομορόχους, αλλά με μια κρίσιμη διαφορά: ο ΜΠΟΓΙΑΝ ήταν ο φύλακας της τάξης, ενώ ο σκομορόχος έγινε ο κήρυκας του χάους. Πριν από την εμφάνιση των πλανόδιων θιάσων, η τέχνη υπηρετούσε τη συνοχή της κοινότητας κάτω από το βλέμμα των παλιών θεών. Ο ΜΠΟΓΙΑΝ ήταν ο αρχιτέκτονας αυτής της αόρατης γέφυρας ανάμεσα στο ιερό και το κοσμικό.

---

Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΙΕΡΑΡΧΙΑ: ΟΙ ΑΟΙΔΟΙ ΤΟΥ ΠΑΛΑΤΙΟΥ ΚΑΙ Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΠΛΗΘΟΥΣ

Καθώς προχωράμε από τον 11ο στον 12ο αιώνα, η μορφή του ΜΠΟΓΙΑΝ αρχίζει να διασπάται. Εδώ συναντάμε την πρώτη μεγάλη κοινωνική διαστρωμάτωση της ρωσικής ψυχαγωγίας.

ΟΙ ΑΟΙΔΟΙ ΤΗΣ ΑΥΛΗΣ

Ο ΜΠΟΓΙΑΝ και οι συνεχιστές του ήταν στενά συνδεδεμένοι με την Druzina (την τιμητική φρουρά του πρίγκιπα). Ήταν μέλη μιας ελίτ. Το κοινό τους δεν ήταν ο τυχαίος περαστικός, αλλά ο «Hegemon» και οι πολεμιστές του. Σε αυτή την κλειστή κοινωνία, ο αοιδός είχε το προνόμιο της παρρησίας. Μπορούσε να ασκήσει κριτική στον πρίγκιπα, εφόσον το έκανε μέσα από το πέπλο του επικού τραγουδιού.

Αυτή η «υψηλή» τέχνη χαρακτηριζόταν από:

• Πολυπλοκότητα: Οι μεταφορές ήταν δύσκολες, απαιτούσαν γνώση της ιστορίας και της μυθολογίας.

• Σοβαρότητα: Δεν υπήρχε χώρος για το χυδαίο ή το ευτελές.

• Μνημειακότητα: Στόχος ήταν η υστεροφημία.

Η ΡΗΞΗ ΚΑΙ Η ΚΑΘΟΔΟΣ ΣΤΟΝ ΔΡΟΜΟ

Η αλλαγή ήρθε με την αυστηροποίηση της εκκλησιαστικής εξουσίας. Όταν η Ορθόδοξη Εκκλησία άρχισε να βλέπει τον «σαμανισμό» του ΜΠΟΓΙΑΝ ως απειλή, οι καλλιτέχνες βρέθηκαν μπροστά σε ένα δίλημμα: ή θα υπηρετούσαν τη νέα θρησκεία (γινόμενοι ψάλτες ή αγιογράφοι) ή θα έβγαιναν στο περιθώριο.

Εκείνοι που επέλεξαν τον δεύτερο δρόμο, άρχισαν να αναμειγνύονται με τους αγροτικούς πληθυσμούς. Η τέχνη τους έγινε πιο άμεση, πιο απλή και πιο επιθετική. Ο αοιδός που κάποτε υμνούσε τη δόξα του πρίγκιπα, τώρα έγινε ο ΣΚΟΜΟΡΟΧΟΣ που σατίριζε την απληστία του.

Πριν λοιπόν οι σκομορόχοι κατακλύσουν τις πόλεις με τα ντέφια τους, υπήρχε αυτή η περίοδος της «μεγάλης εξόδου». Ο ΜΠΟΓΙΑΝ είναι ο τελευταίος των μεγάλων μοναχικών αοιδών πριν η τέχνη γίνει ομαδική, θορυβώδης και «επικίνδυνη» για την καθεστηκυία τάξη. Η σιωπή του παλατιού που άκουγε το γκούσλι, έδωσε τη θέση της στις ιαχές της αγοράς.

Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΟ «ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΑ» ΤΗΣ ΡΩΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

Ο ΜΠΟΓΙΑΝ δεν χάθηκε ποτέ πραγματικά μέσα στους αιώνες. Αν και οι σκομορόχοι πήραν τη σκυτάλη της διασκέδασης και οι μοναχοί τη σκυτάλη της καταγραφής, η μορφή του αοιδού παρέμεινε ως ένα «φάντασμα» που καθοδηγεί τη ρωσική πολιτιστική ταυτότητα. Η κληρονομιά του είναι ο λόγος που στη Ρωσία ο ποιητής δεν θεωρείται ποτέ απλός γραφιάς, αλλά ένας ΠΡΟΦΗΤΗΣ.

ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΠΟΓΙΑΝ ΣΤΙΣ «ΜΠΥΛΙΝΕΣ» (BYLINY)

Η άμεση εξέλιξη της τέχνης του ΜΠΟΓΙΑΝ βρίσκεται στις Μπυλίνες, τα ρωσικά ηρωικά έπη. Οι αφηγητές των Μπυλινών (Bylinniki) κράτησαν ζωντανό το ύφος του:

• Ο Ρυθμός: Η χρήση του ελεύθερου στίχου που ακολουθεί την ανάσα και τον χαλμό της μουσικής.

• Οι Ήρωες: Οι Bogatyrs (οι επικοί ιππότες όπως ο Ilya Muromets) είναι οι φυσικοί πρωταγωνιστές στον κόσμο που έπλασε ο ΜΠΟΓΙΑΝ.

• Το Γκούσλι: Το όργανο παρέμεινε το σύμβολο της αυθεντικής ρωσικής ψυχής. Ακόμα και όταν οι σκομορόχοι εισήγαγαν το μπαλαλάικα και το ντέφι, το γκούσλι παρέμεινε το «αριστοκρατικό» όργανο του πνεύματος.

Η ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΜΥΘΟΥ ΣΤΟΝ 19ο ΑΙΩΝΑ

Όταν η Ρωσία του 19ου αιώνα άρχισε να ψάχνει τις ρίζες της για να αντισταθεί στη δυτική επιρροή, ο ΜΠΟΓΙΑΝ έγινε το απόλυτο σύμβολο.

• Πούσκιν και Λέρμοντοφ: Οι μεγάλοι ποιητές είδαν στον ΜΠΟΓΙΑΝ τον πρόγονό τους. Στο έργο του Πούσκιν «Ρουσλάνος και Λουντμίλα», η μορφή του αοιδού που εξιστορεί το παρελθόν είναι μια άμεση αναφορά στον ΜΠΟΓΙΑΝ.

• Μουσική και Όπερα: Συνθέτες όπως ο Rimsky-Korsakov και ο Borodin χρησιμοποίησαν το ηχόχρωμα του γκούσλι και το επικό ύφος του ΜΠΟΓΙΑΝ για να δημιουργήσουν τη «ρωσική σχολή» στη μουσική. Η όπερα «Πρίγκιπας Ιγκόρ» είναι ουσιαστικά μια προσπάθεια να αναπαραχθεί η ατμόσφαιρα που περιέγραφε ο αρχαίος αοιδός.

Ο ΜΠΟΓΙΑΝ ΣΤΟ ΣΗΜΕΡΑ: Η ΦΩΝΗ ΠΟΥ ΔΕΝ ΣΩΠΑΙΝΕΙ

Ακόμα και στη σύγχρονη εποχή, η επιρροή του ΜΠΟΓΙΑΝ είναι ορατή στην έννοια του Barda (του τραγουδοποιού-ποιητή). Οι Ρώσοι τροβαδούροι του 20ού αιώνα (όπως ο Vladimir Vysotsky) συνέχισαν αυτή την παράδοση: τον ποιητή που στέκεται μόνος του απέναντι στην εξουσία, κρατώντας ένα όργανο και λέγοντας την αλήθεια με τη μορφή μύθου ή σάτιρας.

---

ΕΠΙΛΟΓΟΣ: Η ΜΕΓΑΛΗ ΣΥΝΘΕΣΗ

Κλείνοντας αυτό το μεγάλο ταξίδι, καταλήγουμε σε ένα συμπέρασμα: Πριν από τους σκομορόχους υπήρχε η Ιερότητα.

Οι σκομορόχοι ήταν η εκκοσμίκευση μιας αρχαίας, βαθιάς και σχεδόν θρησκευτικής τέχνης. Ο ΜΠΟΓΙΑΝ ήταν ο τελευταίος κρίκος μιας αλυσίδας που ένωνε τον άνθρωπο με τη φύση και τον πρίγκιπα με το πεπρωμένο του.

• Αν οι σκομορόχοι ήταν το γέλιο της Ρωσίας, ο ΜΠΟΓΙΑΝ ήταν η μνήμη της.

• Αν οι σκομορόχοι ήταν η κίνηση, ο ΜΠΟΓΙΑΝ ήταν η ρίζα.

Χωρίς το υπόβαθρο του ΜΠΟΓΙΑΝ, οι σκομορόχοι θα ήταν απλοί ζογκλέρ. Χάρη όμως στην παράδοση που κληρονόμησαν —έστω και αν την παραποίησαν ή τη σατίρισαν— κατάφεραν να γίνουν οι φορείς του ρωσικού λαϊκού πολιτισμού για αιώνες.

Σήμερα, κάθε φορά που ακούγεται ένας στίχος που προκαλεί ρίγος ή μια μελωδία που θυμίζει το θρόισμα των φύλλων στα δάση του Βορρά, είναι η φωνή του ΜΠΟΓΙΑΝ που επιστρέφει. Ο «Εγγονός του Βελέζ» συνεχίζει να πετά σαν αετός πάνω από τη ρωσική γη, θυμίζοντάς μας ότι η τέχνη, πριν γίνει διασκέδαση, ήταν —και παραμένει— μια πράξη πνευματικής ελευθερίας.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠΗΓΕΣ:

• SLOVO O POLKU IGOREVE (Η ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ ΤΟΥ ΙΓΚΟΡ). Το κεντρικό έπος του 12ου αιώνα όπου εμφανίζεται ο ΜΠΟΓΙΑΝ.

• POVEST VREMENNYKH LET (ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ / ΔΙΗΓΗΣΗ ΤΩΝ ΠΕΡΑΣΜΕΝΩΝ ΧΡΟΝΩΝ). Η βασική πηγή για την ιστορία των Ρως του Κιέβου.

ΕΛΛΗΝΟΓΛΩΣΣΗ ΚΑΙ ΞΕΝΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

• ZGOUTA, RUSSELL. RUSSIAN MINSTRELS: A HISTORY OF THE SKOMOROKHI. UNIVERSITY OF PENNSYLVANIA PRESS, 1978. (Το κορυφαίο έργο για τη μετάβαση από τους αοιδούς στους σκομορόχους).

• LIKHACHEV, DMITRY S. THE ORAL CHARACTER OF THE TALE OF IGOR'S CAMPAIGN. (Μελέτες για την προφορική παράδοση και τον ρόλο του Μπογιάν).

• RYBAKOV, BORIS. ANCIENT SLAVIC PAGANISM. (Για το υπόβαθρο των μάγων-Βόλκβι και την ιερή φύση της μουσικής).

• FAMINTSYN, ALEXANDER. THE SKOMOROKHI IN RUSSIA. (Κλασική ρωσική μελέτη του 19ου αιώνα για την ιστορική εξέλιξη των διασκεδαστών).

• PROPP, VLADIMIR. ΡΩΣΙΚΗ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ. (Ανάλυση των δομών των ηρωικών τραγουδιών και των αφηγητών τους).

• ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ, ΜΗΤΣΟΣ. Η ΡΩΣΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ: ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΠΑΡΧΕΣ ΜΕΧΡΙ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ. (Εξαιρετική πηγή για το πώς ο Μπογιάν επηρέασε τη μετέπειτα γραμματεία).