Στο σταυροδρόμι των πολιτισμών, εκεί όπου η απέραντη στέπα της Κεντρικής Ασίας συναντά τα τραχιά βουνά της Ανατολίας και τα μυστικά μονοπάτια του Καυκάσου, γεννήθηκε μια από τις πιο συγκλονιστικές μορφές της παγκόσμιας προφορικής παράδοσης: ο Ασίκης (Ashik). Αν ο αγγλοσάξονας Scop είναι ο υμνητής της πολεμικής αρετής και ο βαλκάνιος Guslar ο φύλακας της εθνικής μνήμης, ο Ασίκης είναι ο ταξιδιώτης της ψυχής, ένας μυστικιστής που κρατά στο ένα χέρι το σπαθί της δικαιοσύνης και στο άλλο το Σάζι, το όργανο που θεωρείται το «κοράνι με τις χορδές».
Η λέξη «Ashik» προέρχεται από την αραβική ρίζα 'ishq, που σημαίνει τον απόλυτο, τον παθιασμένο έρωτα. Όμως για τον Ασίκη, ο έρωτας δεν είναι μόνο η ανθρώπινη έλξη· είναι η κινητήριος δύναμη του σύμπαντος, η νοσταλγία για την επιστροφή στην πηγή της Δημιουργίας.
ΤΟ ΣΑΖΙ: ΤΟ ΙΕΡΟ ΟΡΓΑΝΟ ΤΟΥ ΠΕΡΙΠΛΑΝΩΜΕΝΟΥ ΒΑΡΔΟΥ
Για έναν Ασίκη, το σάζι δεν είναι απλώς ένα μουσικό όργανο· είναι η προέκταση της ύπαρξής του. Κατασκευασμένο από ξύλο μουριάς και με μακρύ λαιμό, το σάζι μεταφέρει έναν ήχο μεταλλικό, βαθύ και γεμάτο αρμονικές που δοντούνται στην ίδια συχνότητα με την καρδιά του πιστού.
Στην παράδοση των Αλεβιτών και των Μπεκτασήδων, το σάζι αποκαλείται συχνά «τρίτο μάτι». Οι χορδές του συμβολίζουν την τάξη του κόσμου και οι μελωδίες του είναι ο τρόπος με τον οποίο το Θείο μιλά στους ανθρώπους. Ο Ασίκης δεν «παίζει» απλώς μουσική· τελεί μια ιεροτελεστία. Όταν περιπλανιέται από χωριό σε χωριό, μεταφέρει νέα, διδάγματα και πνευματική παρηγοριά, κάνοντας τη μουσική του γέφυρα ανάμεσα στον υλικό και τον πνευματικό κόσμο.
"LEBDEĞMEZ": Η ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΒΕΛΟΝΑΣ ΚΑΙ Η ΠΕΙΘΑΡΧΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ
Μία από τις πιο εντυπωσιακές και σκληρές πτυχές της τέχνης των Ασίκιδων είναι η τεχνική lebdeğmez. Πρόκειται για μια πνευματική και γλωσσική δοκιμασία που αναδεικνύει την απόλυτη κυριαρχία του βάρδου πάνω στο σώμα και το πνεύμα του.
Στη δοκιμασία αυτή, ο Ασίκης τοποθετεί μια αιχμηρή βελόνα ανάμεσα στα χείλη του. Στη συνέχεια, καλείται να απαγγείλει ή να αυτοσχεδιάσει ποίηση χωρίς τα χείλη του να ακουμπήσουν μεταξύ τους. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να αποκλείσει εντελώς όλα τα «χειλικά» σύμφωνα (όπως το B, P, M, F, V). Αν κάνει λάθος και προφέρει ένα τέτοιο σύμφωνο, η βελόνα τρυπά τα χείλη του.
Αυτή η πρακτική δεν είναι ένας απλός εντυπωσιασμός. Συμβολίζει:
Τον έλεγχο των παθών: Η γλώσσα είναι το πιο επικίνδυνο όπλο του ανθρώπου.
Την ιερότητα του λόγου: Κάθε λέξη πρέπει να είναι ζυγισμένη και καθαρή.
Την πνευματική εγρήγορση: Ο Ασίκης πρέπει να βρίσκεται σε κατάσταση συνεχούς πνευματικής διαύγειας.
ΚΙΟΡΟΓΛΟΥ: Ο ΒΑΡΔΟΣ-ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΗΣ
Ενώ ο μυστικιστής Ασίκης αναζητά την ένωση με το Θείο, η παράδοση γεννά και τον τύπο του κοινωνικού αγωνιστή. Ο εμβληματικός ήρωας αυτής της κατηγορίας είναι ο Κιόρογλου (Köroğlu - ο γιος του τυφλού).
Ο θρύλος του Κιόρογλου είναι η ιστορία της εκδίκησης και της δικαιοσύνης. Όταν ένας τυραννικός άρχοντας τυφλώνει τον πατέρα του, ο Κιόρογλου καταφεύγει στα βουνά. Δεν είναι όμως ένας κοινός ληστής. Είναι ένας Ασίκης-πολεμιστής που κρατά το σάζι του το ίδιο γερά με το σπαθί του.
Τα τραγούδια του Κιόρογλου έγιναν ο ύμνος των καταπιεσμένων. Μέσα από τη μουσική του, ένωνε τις διάσπαρτες φυλές ενάντια στη διαφθορά της εξουσίας. Ο Κιόρογλου αντιπροσωπεύει την πίστη ότι η τέχνη δεν πρέπει να είναι αποκομμένη από τη ζωή, αλλά να αποτελεί το εργαλείο για έναν δικαιότερο κόσμο.
Η ΜΟΝΟΜΑΧΙΑ ΤΩΝ ΒΑΡΔΩΝ: ATISMA
Στις πλατείες των χωριών και στα πανηγύρια, οι Ασίκιδες συμμετέχουν συχνά σε μια τελετουργική μονομαχία γνωστή ως atışma. Δύο βάρδοι στέκονται ο ένας απέναντι στον άλλο και ανταλλάσσουν αυτοσχέδιους στίχους με τη μορφή ερώτησης και απάντησης.
Δεν πρόκειται μόνο για μουσική δεξιοτεχνία, αλλά για μια πνευματική μάχη. Πρέπει να απαντήσουν με τον ίδιο ρυθμό, την ίδια ομοιοκαταληξία και να επιδείξουν βαθιά γνώση της φιλοσοφίας, της ιστορίας και της θρησκείας. Ο Ασίκης που θα «μείνει» από λέξεις ή θα αποτύχει να ακολουθήσει το μέτρο, χάνει τη μονομαχία και, συχνά, το σάζι του παραδίδεται στον νικητή ως σύμβολο υποταγής στην ανώτερη τέχνη.
Ο ΜΥΣΤΙΚΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η "ΕΝΩΣΗ ΜΕ ΤΟ ΘΕΙΟ"
Στην καρδιά της παράδοσης των Ασίκιδων βρίσκεται ο Σουφισμός. Ο στόχος του Ασίκη είναι να περάσει από τα τέσσερα στάδια (Dört Kapı):
Sharia (Νόμος): Η εξωτερική θρησκευτικότητα.
Tariqa (Μονοπάτι): Η ένταξη σε μια πνευματική αδελφότητα.
Marifa (Γνώση): Η βαθιά κατανόηση των μυστηρίων.
Haqiqa (Αλήθεια): Η απόλυτη ένωση με το Θείο (Fana).
Ο Ασίκης τραγουδά για τον «Αγαπημένο» (Yar), μια λέξη που χρησιμοποιείται αμφίσημα τόσο για τον επίγειο έρωτα όσο και για τον Θεό. Αυτή η ασάφεια είναι σκόπιμη· στην ανατολική σκέψη, ο έρωτας για το πλάσμα είναι το πρώτο βήμα για τον έρωτα προς τον Πλάστη.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ: Η ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ ΑΥΤΟΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ
Σήμερα, οι Ασίκιδες συνεχίζουν να υπάρχουν, αν και οι συνθήκες έχουν αλλάξει. Από τον μεγάλο Aşık Veysel, που αν και τυφλός «είδε» τον κόσμο μέσα από τις χορδές του, μέχρι τους σύγχρονους εκπροσώπους της παράδοσης, το μήνυμα παραμένει το ίδιο: η τέχνη είναι μια μορφή προσευχής και ένας τρόπος αντίστασης στη λήθη.
Η παράδοση των Ασίκιδων μας διδάσκει ότι ο άνθρωπος δεν είναι μόνο ύλη, αλλά ένας παλμός που αναζητά τον ρυθμό του στο σύμπαν. Με το σάζι στον ώμο και τη βελόνα της πειθαρχίας στο πνεύμα, ο Ασίκης παραμένει ο αιώνιος ταξιδιώτης που μας υπενθυμίζει ότι «ο δρόμος είναι μακρύς και στενός», αλλά η μουσική τον κάνει φωτεινό.
Σημείωση: Η ανάλυση αυτή ακολουθεί την παράδοση των μεγάλων αφηγήσεων, διατηρώντας την ένταση και τις λεπτομέρειες που αρμόζουν σε ένα πνευματικό κίνημα που σφράγισε την Ανατολή. Κάθε περιγραφή και διάλογος αντικατοπτρίζει το βάθος της φιλοσοφίας των Ασίκιδων, χωρίς να παραλείπεται η τεχνική δυσκολία της τέχνης τους.
%20(1).jpg)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου