Η ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΝΗΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΗΧΟ ΤΗΣ ΦΟΡΜΙΓΓΑΣ ΣΤΟ ΧΤΥΠΗΜΑ ΤΟΥ ΡΑΒΔΙΟΥ

Στην καρδιά της αρχαϊκής Ελλάδας, η τέχνη δεν ήταν κάτι στατικό. Ήταν μια ζωντανή δύναμη που άλλαζ

ε μορφή ανάλογα με τις ανάγκες των ανθρώπων. Η εικόνα που βλέπουμε, με τον άνδρα να κρατά το ραβδί (τη βακτηρία), δεν είναι απλώς μια σκηνή από την καθημερινότητα. Είναι το τέλος μιας εποχής και η αρχή μιας άλλης. Είναι η στιγμή που ο ΑΟΙΔΟΣ, ο δημιουργός που "γεννούσε" το έπος πάνω στις χορδές της λύρας, παραδίδει τη σκυτάλη στον ΡΑΨΩΔΟ, τον ερμηνευτή που "ράβει" τις λέξεις για να τις κρατήσει αθάνατες.

1. Ο ΑΟΙΔΟΣ: Ο ΜΑΓΟΣ ΤΟΥ ΑΥΤΟΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ

Φανταστείτε ένα σκοτεινό μέγαρο, φωτισμένο μόνο από τις φλόγες της εστίας. Στο κέντρο κάθεται ο Αοιδός. Δεν κρατά ραβδί, αλλά τη ΦΟΡΜΙΓΓΑ. Οι χορδές της δεν είναι απλά όργανο, είναι η προέκταση της ψυχής του. Ο Αοιδός δεν "θυμάται" ένα ποίημα· το συνθέτει εκείνη τη στιγμή. Η Μούσα δεν του υπαγορεύει λέξεις, του δίνει εικόνες.

• 
  
  Η ΕΠΙΠΝΟΙΑ: Η τέχνη του Αοιδού ήταν "θεία μανία". Όταν τραγουδούσε για την οργή του Αχιλλέα, ο ίδιος ένιωθε την οργή.

• Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΩΣ ΓΛΩΣΣΑ: Η μουσική της φόρμιγγας δεν ήταν διακοσμητική. Ήταν ο χτύπος της καρδιάς του έπους. Χωρίς τον ήχο των χορδών, ο δακτυλικός εξάμετρος θα κατέρρεε.

2. Η ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΡΑΨΩΔΟΥ: Η ΕΞΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

Στην εικόνα που μου παρείχες, βλέπουμε τη μεγάλη αλλαγή. Ο άνδρας στέκεται όρθιος, επιβλητικός, και το ΡΑΒΔΙ του ακουμπά στο έδαφος. Αυτό το ραβδί είναι το κλειδί.

• Η ΒΑΚΤΗΡΙΑ: Δεν είναι απλό στήριγμα. Είναι το σύμβολο του ραψωδού που πλέον δεν χρειάζεται τη λύρα για να θυμηθεί. Το έπος έχει πλέον καταγραφεί. Οι λέξεις έχουν "κλειδώσει".

• Η ΔΗΜΟΣΙΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ: Ο ραψωδός δεν τραγουδά σε κλειστά δείπνα ευγενών. Απαγγέλλει σε δημόσιες πλατείες, σε αγώνες, μπροστά σε χιλιάδες ανθρώπους. Το ραβδί του δίνει τον ρυθμό, τον βοηθά να τονίζει τις δραματικές στιγμές, λειτουργεί σαν σκηνοθετικό εργαλείο.

  
  
  

3. Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΩΝ 3000 ΧΡΟΝΩΝ

Η διαφορά ανάμεσα στον Αοιδό και τον Ραψωδό είναι η διαφορά ανάμεσα στον ζωντανό αυτοσχεδιασμό και τη διατήρηση της παράδοσης.

• Η ΦΟΡΜΙΓΓΑ ήταν το εργαλείο της δημιουργίας.

• ΤΟ ΡΑΒΔΙ ήταν το εργαλείο της διδασκαλίας.

Μέσα από αυτή τη μετάβαση, ο Όμηρος έφτασε μέχρι εμάς. Αν οι Αοιδοί δεν είχαν τη φαντασία να δημιουργήσουν και οι Ραψωδοί την πειθαρχία να διασώσουν (χρησιμοποιώντας το ραβδί τους για να επιβάλλουν την τάξη στον λόγο), σήμερα δεν θα γνωρίζαμε τίποτα για την Τροία ή την Ιθάκη.