ΤΟ ΡΕΠΕΡΤΟΡΙΟ ΤΩΝ Goze (瞽女): ΙΣΤΟΡΙΕΣ, ΜΠΑΛΑΝΤΕΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΙΑ

 Η ιστορία του Shuntoku-maru αποτελεί μια από τις πιο εμβληματικές και σπαρακτικές μπαλάντες του

ρεπερτορίου των Goze, αλλά και της ευρύτερης ιαπωνικής προφορικής παράδοσης (Sekkyo-bushi). Πρόκειται για ένα έργο που συνδυάζει τον θρησκευτικό διδακτισμό, την ανθρώπινη σκληρότητα και την απόλυτη λύτρωση μέσα από την πίστη και την αγάπη.

Για τις Goze, η ιστορία αυτή είχε μια σχεδόν ιερή σημασία, καθώς ο κεντρικός ήρωας βιώνει την απώλεια της όρασης, γεγονός που τον φέρνει πιο κοντά στη δική τους βιωμένη πραγματικότητα.

---

Η ΠΛΟΚΗ: ΜΙΑ ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΦΘΟΝΟΥ

Η ιστορία διαδραματίζεται στην επαρχία Kawachi. Ο Shuntoku-maru είναι ένας πανέμορφος, ευφυής και χαρισματικός νέος, γιος μιας πλούσιας και ευγενούς οικογένειας. Η ζωή του ανατρέπεται όταν η μητέρα του πεθαίνει και ο πατέρας του ξαναπαντρεύεται.

Η μητριά του, φθονούντας την ομορφιά και την κληρονομιά του Shuntoku-maru και επιθυμώντας να

προωθήσει τον δικό της βιολογικό γιο, καταστρώνει ένα σατανικό σχέδιο. Μέσω μαύρης μαγείας και κατάρας που επικαλείται σε έναν τοπικό ναό, προκαλεί στον Shuntoku-maru μια φρικτή ασθένεια (που περιγράφεται ως λέπρα ή μια μορφή τύφλωσης που παραμορφώνει το πρόσωπο).

Ο άλλοτε πανέμορφος νέος μετατρέπεται σε ένα "ανθρώπινο ερείπιο". Ο πατέρας του, ανίκανος να αντέξει την ντροπή και την παραμόρφωση του γιου του, τον διώχνει από το σπίτι. Ο Shuntoku-maru καταλήγει ζητιάνος, περιπλανώμενος στους δρόμους, με ένα ραβδί στο χέρι και τα μάτια του βυθισμένα στο σκοτάδι.

---

Η ΠΙΣΤΗ ΤΗΣ OTOHIME: Η ΛΥΤΡΩΣΗ

Σε αυτό το σημείο, η μπαλάντα εισάγει τον χαρακτήρα της Otohime, της αρραβωνιαστικιάς του Shuntoku-maru. Ενώ όλοι οι άλλοι τον εγκαταλείπουν, η Otohime παραμένει πιστή. Παρά τις απαγορεύσεις της οικογένειάς της, ξεκινά μια αναζήτηση για να τον βρει.

Τον εντοπίζει τελικά στον ναό Shitenno-ji στην Οσάκα, ένα μέρος που παραδοσιακά συνδεόταν με τους τυφλούς και τους απόκληρους. Η σκηνή της συνάντησής τους είναι η κορύφωση του συναισθηματικού δράματος στις παραστάσεις των Goze. Η Otohime δεν τρομάζει από την παραμορφωμένη του εμφάνιση. Αντίθετα, τον παίρνει μαζί της σε ένα πνευματικό προσκύνημα στον ναό Kumano, προσευχόμενη καθημερινά στις θεότητες για τη θεραπεία του.

Μέσα από τη βαθιά πίστη και την αυτοθυσία της, συμβαίνει το θαύμα: ο Shuntoku-maru θεραπεύεται, η όρασή του επιστρέφει και η ομορφιά του αποκαθίσταται. Η ιστορία κλείνει συνήθως με την επιστροφή του στο σπίτι, την αποκάλυψη της απάτης της μητριάς και την τελική δικαίωση.

---

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΠΑΛΑΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΙΣ GOZE

Για μια Goze, η αφήγηση του Shuntoku-maru δεν ήταν απλώς μια δουλειά· ήταν μια πράξη ενσυναίσθησης. Υπάρχουν τρεις βασικοί λόγοι που η συγκεκριμένη μπαλάντα κατείχε κεντρική θέση:

1. Η Ταύτιση με την Τύφλωση: Η περιγραφή της μετάβασης από το φως στο σκοτάδι αντηχούσε τις δικές τους εμπειρίες. Η στιγμή που ο ήρωας πιάνει για πρώτη φορά το ραβδί του τυφλού είναι μια σκηνή που οι Goze απέδιδαν με συγκλονιστική λεπτομέρεια.

2. Η Θρησκευτική Παρηγοριά: Η μπαλάντα δίδασκε ότι η δυστυχία δεν είναι απαραίτητα τιμωρία, αλλά μια δοκιμασία που μπορεί να οδηγήσει στην πνευματική φώτιση. Αυτό πρόσφερε μια αίσθηση αξιοπρέπειας στις τυφλές γυναίκες που την τραγουδούσαν.

3. Κοινωνική Κριτική: Η ιστορία καυτηριάζει την επιπολαιότητα της κοινωνίας που κρίνει από την εμφάνιση και αναδεικνύει την αληθινή πίστη της Otohime, η οποία "βλέπει" με την καρδιά.

---

ΜΟΥΣΙΚΗ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΕΚΤΕΛΕΣΗ

Όταν μια Goze ερμήνευε τη μπαλάντα του Shuntoku-maru, χρησιμοποιούσε το Shamisen για να δημιουργήσει την ατμόσφαιρα:

• Στις σκηνές της κατάρας: Ο ρυθμός γινόταν γρήγορος, κοφτός και επιθετικός, αναπαριστώντας την κακία της μητριάς.

• Στην περιπλάνηση: Ο ήχος ήταν αργός και μελαγχολικός, ακολουθώντας τα κουρασμένα βήματα του τυφλού ήρωα.

• Στο θαύμα: Η μουσική ανέβαινε σε ένταση και φωτεινότητα, χρησιμοποιώντας τις υψηλές νότες του οργάνου για να δηλώσει τη θεία παρέμβαση.

Η φωνή της Goze έπρεπε να αλλάζει χροιά, υποδυόμενη τον απελπισμένο νέο, την πανούργα μητριά και την ευγενική Otohime. Ήταν ένα ολοκληρωμένο ακουστικό θέατρο που καθήλωνε τους χωρικούς για ώρες κάτω από το φως των φανών.

---

Η ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ

Η μπαλάντα του Shuntoku-maru επιβίωσε πολύ μετά το τέλος της εποχής των Goze. Επηρέασε το θέατρο Noh και Kabuki, ενώ στον 20ό αιώνα ο διάσημος συγγραφέας και σκηνοθέτης Shuji Terayama ανασκεύασε τον μύθο στο έργο του "Shintoku-maru", προσθέτοντας ψυχαναλυτικά και σουρεαλιστικά στοιχεία.

Παρόλα αυτά, η πιο αγνή μορφή της παραμένει εκείνη που ακουγόταν στις αυλές των αγροκτημάτων: μια μοναχική γυναικεία φωνή, ο ξερός ήχος του Shamisen και μια ιστορία που θύμιζε σε όλους ότι ακόμα και στο βαθύτερο σκοτάδι, η πίστη μπορεί να ανοίξει έναν δρόμο προς το φως.

Τα Danmono (段もの) αποτελούν το πιο απαιτητικό και "λόγιο" μέρος του ρεπερτορίου των Goze. Αν τα Kudoki ήταν οι λαϊκές επιτυχίες της εποχής που συγκινούσαν τις μάζες, τα Danmono ήταν τα επικά οικοδομήματα που απαιτούσαν από τη μουσικό όχι μόνο άριστη τεχνική στο Shamisen, αλλά και μια μνήμη-θαύμα.

Ακολουθεί μια ανάλυση αυτού του μοναδικού είδους επικής μπαλάντας:

---

1. Η Δομή του "Dan" (Κεφάλαιο)

Η ονομασία προέρχεται από τη λέξη Dan (段), που σημαίνει "σκαλοπάτι" ή "ενότητα". Μια τέτοια μπαλάντα δεν ήταν ένα ενιαίο τραγούδι, αλλά μια σειρά από ενότητες που ξεδιπλώνονταν σταδιακά.

• Η Διάρκεια: Μια πλήρης παράσταση Danmono μπορούσε να κρατήσει από 40 λεπτά έως αρκετές ώρες.

• Η Απαγγελία: Το στυλ δεν ήταν αμιγώς τραγουδιστικό. Ήταν μια μίξη μελωδικής αφήγησης και δραματικής απαγγελίας, όπου η Goze έπρεπε να αλλάζει τη φωνή της για να υποδυθεί διαφορετικούς χαρακτήρες (πολεμιστές, πνεύματα, αφηγητή).

2. Θεματολογία: Πόλεμος, Τιμή και Πεπρωμένο

Τα Danmono αντλούσαν τις ιστορίες τους από τη μεγάλη δεξαμενή της ιαπωνικής κλασικής λογοτεχνίας και της ιστορίας:

• Heike Monogatari (Η Ιστορία των Χέικε): Η επική σύγκρουση των γενεών Taira και Minamoto. Οι Goze τραγουδούσαν για την πτώση των ισχυρών, τη ματαιότητα του πολέμου και την τραγική μοίρα των ηττημένων.

• Ιστορίες Εκδίκησης: Πολύ δημοφιλή ήταν τα κείμενα που αφορούσαν το καθήκον και την τιμή των Σαμουράι, θέματα που ενθουσίαζαν το κοινό της υπαίθρου που έβλεπε σε αυτά έναν κόσμο ηρωισμού.

• Θρύλοι των Ναών: Ιστορίες για την ίδρυση ιερών χώρων ή για θαύματα που συνέβησαν σε ιστορικές προσωπικότητες.

3. Η Μουσική Συνοδεία στο Shamisen

Στα Danmono, το Shamisen δεν είναι απλώς ένα συνοδευτικό όργανο· είναι ο συμπρωταγωνιστής.

• Interludes (Ai-no-te): Μεταξύ των αφηγηματικών μερών, υπήρχαν μεγάλα σόλο στο Shamisen. Αυτά επέτρεπαν στην Goze να ξεκουράσει τη φωνή της, ενώ ταυτόχρονα "χρωμάτιζαν" την ψυχολογική κατάσταση της ιστορίας.

• Περιγραφικοί Ήχοι: Μέσα από συγκεκριμένες τεχνικές κρούσης των χορδών, η μουσικός μπορούσε να αναπαραστήσει τον ήχο της βροχής, το καλπασμό των αλόγων ή τη σύγκρουση των σπαθιών.

4. Η Εκπαιδευτική Αξία

Για τις ίδιες τις Goze, η εκμάθηση των Danmono ήταν το "πτυχίο" τους.

1. Μεταφορά Γνώσης: Σε μια εποχή χωρίς βιβλία για τους τυφλούς, τα Danmono ήταν η ζωντανή εγκυκλοπαίδεια της ιαπωνικής ιστορίας.

2. Κοινωνικό Status: Μια Goze που γνώριζε πολλά Danmono θεωρούνταν "δασκάλα" υψηλού επιπέδου και μπορούσε να ζητήσει υψηλότερη αμοιβή στις παραστάσεις της.

5. Η "Ιεροτελεστία" της Παράστασης

Όταν μια Goze ξεκινούσε ένα Danmono, το περιβάλλον άλλαζε:

• Οι χωρικοί συγκεντρώνονταν γύρω από την εστία (irori).

• Επικρατούσε απόλυτη σιωπή.

• Η μουσικός συχνά έκλεινε τα μάτια (αν και τυφλή) και έγερνε ελαφρά το κεφάλι, μπαίνοντας σε μια κατάσταση έκστασης.

Σημείωση: Λόγω της πολυπλοκότητάς τους, πολλά Danmono χάθηκαν όταν οι τελευταίες Goze πέθαναν, καθώς δεν είχαν προλάβει να τα διδάξουν σε νεότερες γενιές. Σήμερα, όσα διασώζονται θεωρούνται Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά της Ιαπωνίας.Οι ιστορίες που μετέφεραν οι Goze δεν ήταν απλώς παραμύθια· ήταν το "Netflix" της προβιομηχανικής Ιαπωνίας, μια μίξη δελτίου ειδήσεων, θρησκευτικού κηρύγματος και δακρύβρεχτου δράματος. Οι γυναίκες αυτές είχαν το χάρισμα να μετατρέπουν τον ξερό ήχο του Shamisen σε ολόκληρο σκηνικό.

Ακολουθούν μερικές από τις πιο εμβληματικές ιστορίες που επιβίωσαν μέσα από το τραγούδι τους:

---

1. Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ O-CHIYO ΚΑΙ ΤΟΥ HANBEI (Μια ιστορία απαγορευμένης αγάπης)

Αυτή η μπαλάντα ανήκει στην κατηγορία των Kudoki και βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα.

Η Πλοκή: Η O-Chiyo ήταν η κόρη ενός πλούσιου εμπόρου και ο Hanbei ένας ταπεινός υπάλληλος. Η αγάπη τους ήταν ειλικρινής, αλλά οι κοινωνικές συμβάσεις και οι πιέσεις των οικογενειών τους καθιστούσαν την ένωσή τους αδύνατη. Η μητριά της O-Chiyo, επιδιώκοντας έναν γάμο συμφέροντος, την πίεζε αφόρητα.

Η Κορύφωση: Μην βλέποντας άλλη διέξοδο, το ζευγάρι αποφασίζει να ακολουθήσει το δρόμο του Shinju (διπλή αυτοκτονία εραστών). Στο τραγούδι των Goze, η περιγραφή της τελευταίας τους νύχτας κάτω από τις ανθισμένες κερασιές είναι γεμάτη μελωδικούς θρήνους.

• Το δίδαγμα: Οι Goze χρησιμοποιούσαν αυτή την ιστορία για να προκαλέσουν συμπόνια, αλλά και ως προειδοποίηση για τη σκληρότητα των κοινωνικών διακρίσεων.

---

2. Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΗΣ KUZUNOHA (Η αλεπού-μητέρα)

Μια ιστορία που συνδυάζει το φανταστικό στοιχείο της ιαπωνικής μυθολογίας (Yokai) με τον μητρικό πόνο.

Η Πλοκή: Ένας ευγενής σώζει μια λευκή αλεπού από έναν κυνηγό. Η αλεπού, για να τον ευχαριστήσει, μεταμορφώνεται σε μια πανέμορφη γυναίκα, την Kuzunoha, και τον παντρεύεται. Αποκτούν μαζί έναν γιο, τον Abe no Seimei (ο οποίος αργότερα έγινε ο πιο διάσημος μάγος της Ιαπωνίας).

Η Αποκάλυψη: Μια μέρα, ο μικρός γιος βλέπει κατά λάθος την ουρά της μητέρας του. Η Kuzunoha, έχοντας αποκαλυφθεί η αληθινή της φύση, είναι αναγκασμένη από τους νόμους των πνευμάτων να φύγει για πάντα.

• Η Σκηνή της Goze: Οι Goze τραγουδούσαν το σπαρακτικό ποίημα που έγραψε η Kuzunoha στην πόρτα πριν εξαφανιστεί:

  "Αν με αγαπάς, έλα να με βρεις στο δάσος του Shinoda..." Η ταύτιση των τυφλών γυναικών με την Kuzunoha ήταν βαθιά, καθώς και οι ίδιες ένιωθαν συχνά σαν πλάσματα που ζούσαν ανάμεσα σε δύο κόσμους.

---

3. Η ΘΥΣΙΑ ΤΗΣ O-SATO (Η πίστη της υπηρέτριας)

Μια μπαλάντα που εξυμνούσε την αρετή της αυτοθυσίας, πολύ δημοφιλής στα σπίτια των Σαμουράι.

Η Πλοκή: Η O-Sato ήταν μια νεαρή υπηρέτρια σε έναν οίκο ευγενών. Όταν ο μικρός γιος του αφέντη της κατηγορείται άδικα για ένα έγκλημα που δεν διέπραξε, η O-Sato παίρνει την ευθύνη πάνω της για να τον σώσει.

Η Εκτέλεση: Στην παράσταση, η Goze χρησιμοποιούσε το Shamisen για να αναπαραστήσει τον ήχο των δεσμών και της ανάκρισης. Η O-Sato υπομένει τα πάντα με σιωπή και αξιοπρέπεια. Στο τέλος, η αλήθεια λάμπει, αλλά η O-Sato έχει ήδη θυσιαστεί.

• Γιατί την τραγουδούσαν: Αυτές οι ιστορίες ενίσχυαν την εικόνα των Goze ως φορέων ηθικής διδασκαλίας, κάνοντας τους ακροατές να εκτιμούν την εσωτερική δύναμη έναντι της εξωτερικής ομορφιάς.

---

4. ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΟΥ ΦΘΙΝΟΠΩΡΙΝΟΥ ΒΟΥΝΟΥ (Sansen-bushi)

Αυτή δεν ήταν μια ιστορία με πλοκή, αλλά μια αφηγηματική περιγραφή της φύσης, που λειτουργούσε ως αλληγορία για τη ζωή.

Το Περιεχόμενο: Η Goze περιέγραφε το ταξίδι ενός οδοιπόρου μέσα από την ομίχλη, τον ήχο του ανέμου στα πεύκα και το κρώξιμο των κοράκων.

• Η Ιδιαιτερότητα: Για μια τυφλή γυναίκα, η περιγραφή των χρωμάτων του φθινοπώρου ("τα κόκκινα φύλλα του σφενδάμου που μοιάζουν με φωτιά") ήταν μια επίδειξη τέχνης. Το κοινό έμενε άναυδο από το πώς μια γυναίκα που δεν είχε δει ποτέ το φως, μπορούσε να περιγράψει τα χρώματα με τόση ζωντάνια.

---

ΠΩΣ ΤΕΛΕΙΩΝΕ ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ;

Κάθε ιστορία έκλεινε πάντα με ένα "Musubi" (επίλογο), όπου η Goze ευχαριστούσε τους οικοδεσπότες και ευχόταν καλή τύχη στο σπίτι. Αν η ιστορία ήταν πολύ θλιβερή, έπαιζε ένα σύντομο, χαρούμενο σκοπό στο τέλος για να "καθαρίσει" την ατμόσφαιρα πριν την αποχώρηση.

Αυτές οι ιστορίες ήταν το νήμα που κρατούσε τις Goze συνδεδεμένες με τον κόσμο των βλεπόντων, αποδεικνύοντας ότι η φαντασία δεν χρειάζεται μάτια για να οργιάσει.