Η μουσική και οι τελετουργίες του Μπαλοχιστάν αποτελούν ένα από τα πιο συναρπαστικά κεφάλαια της ανθρωπολογίας του ήχου. Σε μια περιοχή όπου το γεωγραφικό ανάγλυφο είναι τραχύ και οι
κλιματικές συνθήκες ακραίες, η μουσική δεν αναπτύχθηκε ως μια μορφή παθητικής ψυχαγωγίας, αλλά ως έναςζωτικός μηχανισμός επιβίωσης, θεραπείας και πνευματικής επικοινωνίας. Για τους Μπαλούχους, ο ήχος είναι η γέφυρα ανάμεσα στο ορατό και το αόρατο, το σώμα και την ψυχή, την κοινότητα και το θείο.
Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΧΕΙΑΣ: Ο ΗΧΟΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΣΤΑΜΑΤΑ ΠΟΤΕ
Πριν εμβαθύνουμε στις συγκεκριμένες τελετές, είναι απαραίτητο να κατανοήσουμε το τεχνικό και φιλοσοφικό υπόβαθρο της μουσικής τους. Το κυρίαρχο χαρακτηριστικό είναι η κυκλική αναπνοή και ο ισοκράτης (droning).
Ο ισοκράτης δεν είναι απλώς μια συνοδευτική νότα· είναι η αναπαράσταση της αιωνιότητας. Στις τελετές τους, ο ήχος πρέπει να είναι αδιάλειπτος. Αν η μουσική σταματήσει, η πνευματική σύνδεση σπάει. Οι οργανοπαίκτες του Donali (της διπλής φλογέρας) και του Suroz (του παραδοσιακού βιολιού) εκπαιδεύονται για χρόνια ώστε να εισπνέουν από τη μύτη ενώ ταυτόχρονα πιέζουν τον αέρα έξω από το στόμα χρησιμοποιώντας τα μάγουλά τους ως ασκούς. Αυτή η συνεχής ροή αέρα δημιουργεί μια υπνωτική κατάσταση, έναν «ηχητικό διάδρομο» μέσα στον οποίο ο συμμετέχων μπορεί να χάσει την αίσθηση του χρόνου και του χώρου.
1. Η ΤΕΛΕΤΗ GWATI: Η ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Η τελετή Gwati είναι ίσως η πιο βαθιά ριζωμένη παράδοση στην ψυχοσύνθεση των κατοίκων του Μπαλοχιστάν. Πρόκειται για μια διαδικασία πνευματικής ιατρικής που βασίζεται στην πεποίθηση ότι ορισμένες παθήσεις δεν ανήκουν στη σφαίρα του φυσικού κόσμου.
Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ (JINN)
Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, όταν κάποιος υποφέρει από βαθιά μελαγχολία (κατάθλιψη), ξαφνική παράλυση ή έντονη ψυχική ταραχή που η συμβατική ιατρική δεν μπορεί να εξηγήσει, θεωρείται ότι έχει καταληφθεί από ένα Jinn (πνεύμα) ή ότι ο «άνεμος» (Gwat) έχει διαταράξει την εσωτερική του ισορροπία. Η λέξη "Gwati" σημαίνει κυριολεκτικά «αυτός που κατέχεται από τον άνεμο».
Η ΔΟΜΗ ΤΗΣ ΤΕΛΕΤΗΣ
Η τελετή δεν είναι μια ιδιωτική υπόθεση, αλλά ένα κοινοτικό γεγονός. Ο ασθενής τοποθετείται στο κέντρο, περιτριγυρισμένος από συγγενείς και μέλη της κοινότητας. Το οπτικό και οσφρητικό περιβάλλον είναι καθοριστικό: το θυμίαμα καίει ασταμάτητα, δημιουργώντας μια βαριά, ιερή ατμόσφαιρα.
ΟΙ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ: Ο ΜΟΥΣΙΚΟΣ ΚΑΙ Ο KHALIFA
Δύο είναι τα πρόσωπα-κλειδιά:
Ο Khalifa: Είναι ο πνευματικός οδηγός. Δεν είναι απαραίτητα μουσικός, αλλά είναι ο γνώστης των προσευχών και των συμβόλων. Επιβλέπει την κατάσταση του ασθενούς και δίνει το σύνθημα στους μουσικούς.
Οι Μουσικοί: Χρησιμοποιούν το Suroz, ένα όργανο με τέσσερις κύριες χορδές και πολλές συμπαθητικές που δονούνται παράλληλα, δημιουργώντας έναν πλούσιο, απόκοσμο ήχο. Το Suroz θεωρείται το μόνο όργανο που μπορεί να «μιλήσει» στα πνεύματα.
Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΣΤΑΣΗΣ (WAJD)
Η μουσική ξεκινά με τους ρυθμούς Zahirok. Ο Zahirok είναι η μουσική του χωρισμού και του πόνου. Είναι αργός, βαρύς και γεμάτος παράπονο. Καθώς η νύχτα προχωρά, ο ρυθμός επιταχύνεται. Ο Khalifa παρατηρεί τον ασθενή. Όταν ο ασθενής αρχίζει να κουνάει το κεφάλι του ρυθμικά ή να τρέμει, λέγεται ότι εισέρχεται σε κατάσταση Wajd (έκσταση).
Σε αυτό το σημείο, ο Khalifa ξεκινά έναν «διάλογο» με το πνεύμα μέσω του ασθενούς. Η μουσική γίνεται οργιαστική, ο ρυθμός καταιγιστικός. Πιστεύεται ότι η δόνηση του Suroz είναι τόσο ισχυρή που το πνεύμα δεν μπορεί να την αντέξει και αναγκάζεται να αποκαλύψει το όνομά του και τον λόγο που προσέβαλε τον ασθενή. Η θεραπεία ολοκληρώνεται όταν ο ασθενής καταρρεύσει από την εξάντληση, κάτι που σηματοδοτεί την αποχώρηση του πνεύματος και την κάθαρση της ψυχής.
2. ΣΟΥΦΙΚΕΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΙΣ: ΤΟ ΜΟΝΟΠΑΤΙ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ
Ο Σουφισμός στο Μπαλοχιστάν έχει πάρει μια μοναδική μορφή, μπολιασμένος με τοπικά στοιχεία. Εδώ, η μουσική ονομάζεται Samma και θεωρείται η «τροφή της ψυχής».
DHAMAAL: Ο ΧΟΡΟΣ ΤΗΣ ΤΑΠΕΙΝΩΣΗΣ
Στα ιερά (Dargahs) των αγίων, όπως αυτό του Sehwan Sharif (αν και στο γειτονικό Σινδ, επηρεάζει βαθύτατα το Μπαλοχιστάν), η τελετή Dhamaal είναι το αποκορύφωμα της λατρείας.
Το Όργανο: Το Dohol, ένα τεράστιο τύμπανο, δίνει τον παλμό. Ο ήχος του είναι τόσο δυνατός που νιώθεις τη δόνηση στο στήθος σου πριν την ακούσεις με τα αυτιά σου.
Ο Συμβολισμός: Οι συμμετέχοντες χορεύουν κυκλικά. Ο χορός αυτός δεν έχει φιγούρες· είναι μια χαοτική αλλά ρυθμική κίνηση. Ο σκοπός είναι η εξάλειψη του «Εγώ». Καθώς ο πιστός στροβιλίζεται, ο κόσμος γύρω του εξαφανίζεται και μένει μόνο η παρουσία του Θείου. Είναι μια σωματική προσευχή.
ZIKR-E-SAMMA: Η ΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΕΓΧΟΡΔΩΝ
Σε αντίθεση με τον εκρηκτικό Dhamaal, το Zikr-e-Samma είναι μια τελετή εσωτερικής αναζήτησης.
Το Benju: Το Benju, ένα όργανο με πλήκτρα παρόμοια με της γραφομηχανής πάνω σε έγχορδο σώμα, παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο. Ο ήχος του είναι κρυστάλλινος και μελωδικός.
Η Απαγγελία: Οι πιστοί συγκεντρώνονται και ακούνε ποιήματα (συχνά του Rumi ή τοπικών Σουφιστών ποιητών) που μιλούν για την αγάπη, την απώλεια και την επιθυμία της ψυχής να επιστρέψει στην πηγή της. Η μουσική εδώ λειτουργεί ως υποστηρικτικό χαλί που βοηθά το μυαλό να συγκεντρωθεί στις υψηλές έννοιες των στίχων.
3. Η ΤΕΛΕΤΗ LEWA: Ο ΡΥΘΜΟΣ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ
Η τελετή Lewa είναι η ζωντανή απόδειξη των πολιτισμικών ανταλλαγών μεταξύ του Μπαλοχιστάν και της Ανατολικής Αφρικής, μέσω του Ινδικού Ωκεανού.
ΟΙ SHEEDIS ΚΑΙ Η ΑΦΡΙΚΑΝΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ
Οι Sheedis (Αφρο-Μπαλούχοι) έφεραν μαζί τους ρυθμούς που ενσωματώθηκαν πλήρως στην τοπική κουλτούρα. Η Lewa εκτελείται με τη συνοδεία τυμπάνων και πνευστών, και έχει έναν ιδιαίτερο, συγκοπτόμενο ρυθμό που τη διαφοροποιεί από τις άλλες τελετές.
Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗ
Ο χορός Lewa εκτελείται πάντα σε κύκλο. Οι συμμετέχοντες κρατιούνται ή κινούνται συντονισμένα προς το κέντρο και πάλι πίσω.
Προστασία στη Θάλασσα: Οι ναυτικοί του Μπαλοχιστάν, πριν ξεκινήσουν τα μεγάλα ταξίδια τους προς τις ακτές της Αραβίας ή της Αφρικής, διοργάνωναν Lewa για να εξευμενίσουν τα πνεύματα της θάλασσας.
Εορτασμός: Σήμερα, η Lewa είναι παρούσα σε γάμους και μεγάλες γιορτές. Παρά τον εορταστικό της χαρακτήρα, διατηρεί το τελετουργικό της ύφος: ο κύκλος δεν πρέπει να σπάσει, συμβολίζοντας ότι η κοινότητα παραμένει ενωμένη απέναντι στις δυσκολίες.
4. ΤΕΛΕΤΕΣ ΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΒΡΟΧΗΣ: ΚΑΛΩΝΤΑΣ ΤΗ ΦΥΣΗ
Σε μια περιοχή όπου η βροχή είναι σπάνιο δώρο, η μουσική αναλαμβάνει τον ρόλο του διαμεσολαβητή με τις δυνάμεις της φύσης.
Η ΜΙΜΗΤΙΚΗ ΜΑΓΕΙΑ ΤΟΥ DONALI
Το Donali είναι το κατεξοχήν όργανο της ερήμου. Αποτελείται από δύο φλογέρες: η μία κρατά τον ισοκράτη (τον ήχο της γης) και η άλλη παίζει τη μελωδία (τη φωνή του ανθρώπου). Όταν η ξηρασία απειλεί τα κοπάδια και τις καλλιέργειες, οι μουσικοί πηγαίνουν σε ανοιχτούς χώρους, μακριά από τους οικισμούς. Παίζουν συγκεκριμένα μουσικά «μακάμ» που είναι σχεδιασμένα να μιμούνται τους ήχους του φυσικού κόσμου.
Ο Ήχος του Ανέμου: Οι υψηλές συχνότητες του Donali θυμίζουν τον άνεμο που σφυρίζει ανάμεσα στους αμμόλοφους.
Ο Ρυθμός της Βροχής: Τα γρήγορα τριλίσματα και οι κοφτές νότες μιμούνται τον ήχο των πρώτων σταγόνων πάνω στο ξερό χώμα. Η πεποίθηση είναι ότι η φύση «ακούει» και αναγνωρίζει τον δικό της ήχο, και έτσι παρακινείται να φέρει τα σύννεφα και τη βροχή. Είναι μια πράξη απόλυτης πίστης στη δύναμη της ακουστικής δόνησης.
ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΝΗΜΑ: Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΩΣ ΥΠΑΡΞΙΑΚΗ ΑΝΑΓΚΗ
Σε όλες αυτές τις τελετές, παρατηρούμε ορισμένα κοινά στοιχεία που ορίζουν τη μουσική ταυτότητα του Μπαλοχιστάν:
Η Διάρκεια: Καμία τελετή δεν είναι σύντομη. Η διάρκεια είναι απαραίτητη για να καμφθούν οι αντιστάσεις του λογικού νου.
Η Επαναληψιμότητα: Οι ρυθμοί είναι κυκλικοί. Αυτή η επανάληψη λειτουργεί ως μάντρα, οδηγώντας σε αυτοσχεδιαστική ελευθερία πάνω σε μια σταθερή βάση.
Ο Ιερός Χαρακτήρας των Οργάνων: Τα όργανα δεν είναι αντικείμενα· θεωρούνται ζωντανές οντότητες. Ένας παίκτης Suroz δεν θα αφήσει ποτέ το όργανό του στο πάτωμα και συχνά το «φιλεύει» με θυμίαμα πριν παίξει.
Η μουσική του Μπαλοχιστάν είναι μια υπενθύμιση ότι ο άνθρωπος, ακόμα και στις πιο σκληρές συνθήκες, βρίσκει τον τρόπο να επικοινωνήσει με το ανώτερο. Μέσα από τα τεράστια παντελόνια που φουσκώνουν στον ρυθμό του χορού, κάτω από τα βαριά τουρμπάνια και μέσα από τους καπνούς του θυμιάματος, οι Μπαλούχοι συνεχίζουν να παίζουν τον ισοκράτη της δικής τους ιστορίας, έναν ήχο που, όπως και η έρημος, φαίνεται να μην έχει τέλος.
Η ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΩΝ
Δεν θα μπορούσε να ολοκληρωθεί η περιγραφή αυτών των τελετών χωρίς αναφορά στην εντυπωσιακή ενδυμασία των συμμετεχόντων, η οποία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την κίνηση και τον συμβολισμό.
Το Phashik (Το Τεράστιο Παντελόνι): Το παραδοσιακό παντελόνι του Μπαλοχιστάν είναι ίσως το πιο φαρδύ στον κόσμο, χρησιμοποιώντας συχνά έως και 15-20 μέτρα υφάσματος. Στις τελετές όπως ο Dhamaal ή η Lewa, ο όγκος αυτός δεν είναι τυχαίος. Καθώς ο χορευτής περιστρέφεται, το ύφασμα ανοίγει σαν ομπρέλα, δημιουργώντας έναν εντυπωσιακό οπτικό κύκλο που ακολουθεί τον ρυθμό.
Το Pagri (Τουρμπάνι): Το τουρμπάνι είναι σύμβολο τιμής και σοφίας. Στις τελετές Gwati, ο Khalifa φορά ένα ιδιαίτερα δεμένο τουρμπάνι που δηλώνει την πνευματική του αυθεντία. Οι μακριές άκρες του υφάσματος συχνά χρησιμοποιούνται για να καλύπτουν το πρόσωπο σε στιγμές βαθιάς έκστασης.
Η μουσική παράδοση του Μπαλοχιστάν παραμένει ζωντανή, όχι ως μουσειακό είδος, αλλά ως μια καθημερινή πρακτική που συνεχίζει να θεραπεύει σώματα και να ενώνει ψυχές κάτω από τον απέραντο ουρανό της Κεντρικής Ασίας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου